Denizli’de Erken Cumhuriyet İdeolojisinin Temel Taşları: Köy Mektepleri

Özet

TÜRKMEN, Kadir, Denizli’de Erken Cumhuriyet İdeolojisinin Temel Taşları: Köy Mektepleri, CTAD, Yıl 18, Sayı 35 (Bahar 2022), s. 355-393. Osmanlı Devleti’nde yüzyıllar boyunca medreseler ve sıbyan mektepleri, eğitim sisteminin temelini oluşturmuş ve ülke sathında bu yapıların inşasına büyük önem verilmiştir; ancak 19. yüzyılda adı geçen iki kuruma göre daha modern eğitim veren ibtidai, rüştiye ve idadi gibi kurumların tesis edildiği bilinir. Özellikle, II. Abdülhamid döneminde yoğun bir şekilde inşa edilen bu kurumlar, imparatorluğun yıkılmasıyla beraber Cumhuriyet’e miras bırakılmıştır. Ancak Cumhuriyet aydınları, 19. ve 20. yüzyıldaki bu yoğun imar faaliyetlerine rağmen eğitim konusundaki geri kalmışlığı hızlıca fark etmişlerdir. Yüzde yüz okur-yazar amacı güden Cumhuriyet ideolojisinde; eğitimin en ücra köşeye dâhi aktarılması hedeflenmiş ve bu gayenin hızlı bir şekilde gerçekleşmesinin ancak her köye okul inşa ederek mümkün olacağı düşünülmüştür. Bu çalışmanın başlangıcında; Erken Cumhuriyet Dönemi eğitim politikalarına ve reformlarına kısaca değinilmiş sonra okul inşasının temel alt yapısı ve bina tipleri üzerinde durulmuş akabinde bu bina tiplerinin Denizli örneklerinden olan altı mektep yapısı tanıtılmıştır. Bu yapıların; tarihleri, mimari detayları ve aslî tasarımlarının kime ait olduğuna dair çıkarımlar ve belgeler sunulmuş ve ülke genelinden örneklerle tasarım ve cephe kurgusu bakımından değerlendirmeler yapılmıştır.

Abstract

TÜRKMEN, Kadir, Corner Stones of Early Republican Ideology in Denizli: Village Schools, CTAD, Year 18, Issue 35 (Spring 2022), pp. 355- 393. Madrasahs and infant schools formed the basis of the education system in the Ottoman State for centuries, and great importance was attached to the construction of these structures throughout the country. However, it is known that institutions such as primary school, middle school and high school, which gave more modern education than the two institutions mentioned, were established in the 19th century. Especially these institutions, which were built intensively during the reign of Second Abdülhamid, were inherited by the Republic upon the collapse of the empire. However, the intellectuals of the Republic quickly realized the insufficiency in education despite these intense construction activities in the 19th and 20th centuries. In the Republican ideology, which aimed one hundred percent literacy, it was targeted to transfer education even to the most remote corner, and it was thought that this goal could be realized quickly only by building a school in every village. At the beginning of this study, education policies and reforms of the Early Republican Period were briefly mentioned, then the basic infrastructure of school construction and building types were emphasized, and thereafter six school structures from Denizli, which were examples of these building types, were introduced. Inferences and documents about the dates and architectural details of these structures, and to whom their original designs belonged were presented, and evaluations were made in terms of design and facade installation with examples from all over the country.