Harf İnkılabı’nın Türk Millî Basınına Yansıması(1928 – 1929) *

Özet

SAMUR, Mustafa; SOFUOĞLU, Adnan, Harf İnkılabı’nın Türk Millî Basınına Yansıması(1928 – 1929), CTAD, Yıl 18, Sayı 35 (Bahar 2022), s. 395-423. Türk Harfleri Kanunu, 1 Kasım 1928 yılında TBMM tarafından kabul edilmiş ve 3 Kasım 1928 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Böylece Latin esaslı harfler Türk diline uygun hale getirilmiştir. Mustafa Kemal Paşa’nın bu süreci yakından takip ettiği ve alfabe sorununu sistemli bir şekilde çalışmaya karar verdiği görülmektedir. Bu amaçla Dil Encümenliği ve Alfabe Komisyonu kurulmuştur. Harf İnkılabı’nı etkili ve yaygın bir hale getirmek için devlet, basınla birlikte çalışmıştır. Kuşkusuz bu dönemin en önemli kitle iletişim aracı olan gazeteler, yoğun bir şekilde kullanılmıştır. Bu çalışmada da Türk millî basınında önemli bir yere sahip olan Hâkimiyeti Milliye, İkdam, Cumhuriyet ve Milliyet gazetelerinde “Harf İnkılabı” ile ilgili çıkan haberler taranmıştır. Bu gazetelerde köşe yazısı bulunan Yakup Kadri, Falih Rıfkı, Yunus Nabi ve Mahmut Bey gibi dönemin etkin kalemlerinin yazıları da tespit edilmiştir. Bu çalışma, giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne kadar geçen sürede alfabe tartışmalarına yer verilmiştir. Diğer bölümlerde ise sırasıyla; ilgili gazetelerdeki köşe yazarlarının Harf İnkılabı görüşleri, Harf İnkılabı ile ilgili çıkan haber ve demeçler, Harf İnkılabı ile ilgili siyasilerin söylemleri yer almaktadır. Bu çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Ek olarak, alan yazınlarından, arşiv vesikalarından, zabıt ceridelerinden, hatıratlardan ve süreli yayınlardan yararlanılmıştır. Sonuç olarak, Harf İnkılabı’nın gerçekleşme aşamaları, topluma yansımaları, bürokrasinin tutumu Türk basınının bakış açısıyla değerlendirilmiştir.

Abstract

SAMUR, Mustafa; SOFUOĞLU, Adnan, Reflection of the Alphabet Reform on the Turkish National Press (1928 – 1929), CTAD, Year 18, Issue 35 (Spring 2022), pp. 395-423. The Turkish Alphabet Law was adopted by the Grand National Assembly of Turkey on November 1, 1928 and entered into force by being published in the Official Gazette on November 3, 1928. Therefore, Latin based letters were adapted to the Turkish language. It is seen that Atatürk followed this process closely and decided to study on the alphabet problem in a systematic way. For this purpose, Language Committee and Alphabet Commission were established. The state interoperated with the press to make the alphabet reform effective and widespread. Definitely, the newspapers that were the most important mass media means of this period were used intensively. In this study, the news about the "Alphabet Reform" in the newspapers namely Hâkimiyeti Milliye, Ikdam, Cumhuriyet and Milliyet, which had an important place in the Turkish national press, were examined. The columns of influential writers of the period such as Yakup Kadri, Falih Rıfkı, Yunus Nabi and Mahmut Bey were also determined. This study consists of an introduction and three main parts. In the introduction, the alphabet discussions from the Ottoman Empire to the Republic of Turkey are included. In other sections, the views of the columnists about the alphabet reform in the related newspapers, the news and statements concerning the alphabet reform, and the discourses of the politicians regarding the alphabet reform are included respectively. In this study, document analysis technique, one of the qualitative research methods, is used. In addition, field literature, archive documents, minutes, memoirs and periodicals are used. As a result, the realization stages of the alphabet reform, its reflections on the society, the attitude of the bureaucracy are evaluated from the perspective of the Turkish press.