Kendine Özgü Bir Buhrân Örneği: Birinci Dünya Harbi’nde “Alman Şark Politikası”

Özet

Osmanlı, Alman ve Avusturya-Macaristan İmparatorluklarının 19. yyl. süresince gelişenilişkilerini konu edinen bilimsel çalışmalar, Metternich’in eski Avrupa sistemini yenideninşâ etme çabalarını, Bismarck’ın Denge Politikası’nı, II. Wilhelm’in Dünya Politikası’nı,Rusya ve İngiltere’nin aynı coğrafî bölge üzerindeki siyâsî ve iktisâdî emellerini ve sonolarak Birinci Dünya Harbi’ni ele almaktan kaçınamaz. Yine Osmanlı İmparatorluğuiçerisinde görev alan Alman askerî misyonları, Bağdat Demiryolu projesi ve özellikleiktisâdî, siyâsî ve sosyal işbirliği bu bağlamda çokça tartışılan konular arasındadır.Bahse konu bu işbirliği, Jön Türker’in de iktidara gelişiyle, boyut değiştirmiş ve BirinciDünya Harbi’nde silah arkadaşlığına kadar varmıştır. Birinci Dünya Harbi bazı büyükgüçlerin omuz omuza, bazılarının ise karşı karşıya gelmesini sağlamıştır. Bu sebeple sözkonusu ülkelerin ortak tarihini teşkil etmiş ve birçok tarihî araştırmada konu edilmiştir.Bunlar, 19. yyl. Türk-Alman ilişkilerinin çerçevesini teşkil eden ana konular olarakbelirtilebilir. Bu çerçeveden yola çıkarak ilişkiler farklı altbaşlıklar ve farklı göstergelerüzerinden ele alınmak durumundadır. Örnek olarak Alman Şark Politikası, hem Birinci Dünya Harbi’ndeki çabaların hem de Osmanlı İmparatorluğu üzerinde iktisâdî, siyâsî vekültürel arzu ve taleplerin en önemli göstergelerinden bir tanesidir. Makalenin amacı,Alman Şark Politikası’nı Birinci Dünya Harbi öncesinden başlayarak sonrasına kadarAlman diplomatların perspektifinden ele almaktır.Bu politikanın kilit sorunları ve Alman Hâriciyesi diplomatlarının bu kilit sorunlarkarşısındaki tutum, davranış ve söylemleri Alman Dışişleri Bakanlığı Siyâsî Arşivibelgelerinde yer alan mevcut misallerden yola çıkarak örneklendirilecektir.

Abstract

Scientific studies on the blossoming relations, in 19th century, of the Ottoman, German and Austro-Hungarian Empires cannot neglect following issues: First, Metternich's endeavours to recover the old system of Europe; second, Bismarck's idea of Balance of Power; third, Wilhelm II's World Policy; fourth, the political and economic aspirations of Russia and England on the same landscape and finally, the First World War. Moreover, questions concerning the German military missions in the Ottoman Empire, Baghdad Railway Project and especially the cooperation in economic, political and social affairs are much-discussed issues in this context. This cooperation changed dimension with the coming of the Young Turks to power, and flew in a brotherhood in arms in the First World War. The War brought some of the major powers shoulder-to-shoulder and some in opposite. It represents the common history of all these countries and leads therefore to many historical analyses. All these issues can be specified as the main subjects which constituted the framework of the 19th century Turkish-German relations. Within this framework, the relationship has to be addressed through different subtitles and different indicators. For example, the German Orient Policy is a crucial indicator of both German efforts in the First World War and economic, political and cultural aspirations and demands on the Ottoman Empire. This article aims to explicate the German Orient Policy before, during and after the First World War from the perspective of the German diplomats. Key problems of this policy and the attitudes, conducts and discourses of the diplomats of the German Foreign Office towards them will be examined on the basis of current examples in the documents of the Politisches Archiv in Berlin