TARİHÎ YAZMALAR VE ARKEOLOJİK BULUNTULAR IŞIĞINDA SASANÎ DÖNEMİ'NDEN ERKEN İSLAM DÖNEMİ'NE GEÇİŞ SÜRECİNDE İRAN'IN SOSYAL YAPISI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

ASURVEY OF IRAN'S SOCIAL STRUCTURE IN THE TRANSITION FROM THE SASSANID TO THE EARLY ISLAMIC ERA FROM THE MANUSCRIPT AND ARCHAEOLOGICAL EVIDENCE

Özet

Sasanî egemenliğinden erken İslam Dönemi'ne geçiş sürecinde İran'ın sosyal yapısı büyük bir önem arz etmektedir. Sasanî Dönemi'ndeki sosyal yapı toplumun alt sınıfı üzerinde çok fazla sosyal ve ekonomik baskı uygulayan hiyerarşik bir düzendedir. Bu makale, Sasanî Dönemi'nin sosyal yapısındaki rolü ve tarihî metinleri temel alarak İranlılar nezdinde İslam'ın kabulü hususundaki baskıyı incelemektedir. İlgili literatür, İranlıların İslam'ı kabul etmesinin ana nedenlerinden birisinin, bu durumun sonlandırılması için efor sarf eden erken İslam Dönemi Müslümanları tarafından sosyal yapının değiştirilmesi nedeniyle meydana geldiğini ve bu durumun tarihî el yazmaları ve arkeolojik buluntular vasıtasıyla incelenebilir olduğunu ortaya çıkarmaktadır. Lâkin ilerleyen dönemde değişen şartlar farklı bir hâl alarak diğer sosyal sınıfların oluşumuna sebebiyet vermiştir, buna ırk ve din tabanlı sınıflar da dâhildir. Bununla birlikte, çoğunluğu çiftçi olan alt sınıflar üzerindeki baskıyı artıran bu süreç içinde toprak sahibi olan sınıf güç kazanmıştır. Böylece, İran'ın erken İslam Dönemi'nde üst sınıflarca yapılan aynı baskı, kayda değer bir nüfusu barındıran çiftçiler sınıfı üzerinde bâki kalmıştır.

Abstract

Iran's social structure in the transition periodfrom Sassanid rule to early Islam is of great importance.The social structure of the Sassanid period was of ahierarchical kind that placed too many social andeconomic burdens on society's lower classes. This paperexamines through the use of historical texts the role ofthe Sassanid social structure and its pressure on theprocess of conversion to Islam by Iranians. The relatedliterature shows this was one of the main reasons thatIranians accepted Islam, due to the modification of thesocial structure by the Muslims of early Islam whoexerted effort to this end and this case can be investigated through the use of historical manuscripts and archaeological finds. However, the modified conditions inthe following period took a different form that broughtabout the formation of other social classes which included classes formed on the basis of race and religion. Nevertheless, the landowner class obtained much power during this period which increased the pressure upon thelower classes who were mostly farmers. Thus, in the eraof early Islam the same pressure from the upper classremained over the farmers who were a class having amost significant population.