Câbirî’nin Epistemolojik Yeniden Yapılanma Projesinin Yapı Bozumu

Özet

Muhammed Âbid el-Câbirî, Arap/İslâm kültürü üzerine yapısalcı analizleri ve yapı bozum çalışmaları ile tanınmış bir düşünürdür. Post sömürge dönemi aydını olarak Câbirî’nin çalışmalarının ana teması onun kriz durumu olarak nitelendirdiği geri kalmışlık sorunu olmuştur. Câbirî kriz durumunu aşmaya yönelik Arap/İslâm kültürünün yeni bir okumasını önerir. Onun bu önerisi, Arap/İslâm düşüncesinde bilimsel gelişmeleri sağlayacak yeni bir epistemolojik metodoloji inşa etmeye matuftur. Arap/İslâm kültürel mirasını yapısalcılık aracılığıyla analiz eden Câbirî, homojen bir bütünlük olarak gördüğü geleneği yapı bozuma tabi tutarak eleştirmiş ve geleneğin ideolojik olarak inşa edildiğini göstermek amacıyla rasyonalite lehine değersizleştirmiştir. Fakat onun yapı bozumu geleneğin topyekûn yadsınması anlamına gelmez. Câbirî’nin Yeniden Yapılanma olarak ifade ettiği metodolojik inşa Arap/İslâm aklının rasyonel unsurlarının yeniden keşfi ve evrensel akılla ilişkili olarak yapılandırılmasını ifade eder. Bu makalede, Câbirî’nin söz konusu önerisinin yapı ve akıl özelinde Derrida’cı yapı bozum çerçevesinde eleştirisi amaçlanmaktadır. Bu eleştiri yoluyla Câbirî’nin yapı olarak analiz ettiği bütünlüğün bir kurgu olduğu ve bu kurgudaki teorileştirme girişiminin, birçok faktörün ihmal edilişi ve bu faktörlerin oyunu olarak nitelendirilebilecek bir sonucun, teorileştirmeye kurban edildiği ifade edilecektir. Ayrıca Câbirî’nin evrensel akıl olarak gördüğü akıl kabulüyle Batı metafizik geleneğinin özcülüğü ve logosentrizmine eklemlendiğinin açığa çıkarılması hedeflenmiştir. Câbirî’nin yeniden yapılanma projesi Batı metafizik geleneğine eklemlenme suretiyle söz konusu geleneğe içkin bütün problemlere malul görünmektedir

Abstract

Mohammed Abed al-Jabrî is a well-known thinker for his structuralist analyses and deconstruction studies on Arab/Islamic culture. As a post-colonial period intellectual, the main theme of Jabri’s work has been the question of underdevelopment, which he describes as a crisis. Jabrî suggests a new reading of Arab/Islamic culture aimed at overcoming the crisis. His proposal is aimed at building a new epistemological methodology that will enable scientific developments in Arab/Islamic thought. By analyzing the Arab/Islamic cultural heritage through structuralism, Jabiri criticized the tradition, which he saw as homogeneous integrity, by subjecting it to deconstruction and devalued it in favor of rationality in order to show that the tradition was ideologically built. But his deconstruction does not mean a total negation of tradition. The methodological construction, which Jabrî expresses as Reconstruction, refers to the rediscovery of the rational elements of the Arab / Islamic reason and its reconstruction concerning the universal reason. This article aims to criticize Jabrî’s proposal in the framework of Derrida’s deconstruction in structure and reason. Through this criticism, it will be stated that the integrity that Jabrî analyzes as a structure is fiction and that the attempt to theorize in this fiction is a sacrifice to theorize a result that can be characterized as the neglect of many factors and the game of these factors. Besides, it was aimed to reveal that Jabrî articulated the essentialism and logocentrism of the Western metaphysical tradition with his acceptance of reason, which he considered the universal reason. Jabrî’s reconstruction project seems to have been incorporated into the Western metaphysical tradition, disabling all the problems of this tradition.