BİR OSMANLI BİLGİNİ İMAM BİRGİVÎ ÜZERİNE BİYOGRAFİK BİR İNCELEME

Özet

Osmanlı Devleti’nin XVI. yüzyılda yetiştirdiği Hanefî-Mâtürîdî bilginlerden biri olanİmam Birgivî (ö. 981/1573), Osmanlı Devleti’nin resmî din anlayışı olarak benimsediğiEhl-i Sünnet’e muhalif dinî ve fikrî akımların ortaya çıktığı, bunun neticesinde birtakımsosyal ayrışmaların ve çatışmaların yaşandığı bir dönemde yaşamıştır. Böyle birortamda yetişen Birgivî, içinde bulunduğu topluma karşı sorumluluk bilinciyle hareketetmiş, dinî ve ahlâkî açıdan yozlaşmaya maruz kaldığını düşündüğü toplumu ıslah etmeyeçalışmıştır. Bu çerçevede Kur’an ve sünnete uymayan inanç ve davranışları bid‘atolarak değerlendirmiş, Müslümanları bunlardan kaçınmaya sadece Kur’an ve sünneteuygun olan Ehl-i Sünnet yolunu takip etmeye davet etmiştir. Hayatını irşat, tedris vetelif faaliyetlerine adayan Birgivî, dinî ilimlerde birçok eser yazmıştır. Ayrıca verdiğidersler sayesinde ilmî birikimlerini sonraki asırlara ulaştıracak, İslâm düşüncesinehizmet edecek talebeler yetiştirmiştir. Bu makalede, önce Birgivî’nin hayatı ve ilmîkişiliği hakkında bilgi verilecek daha sonra İslâm düşüncesindeki yeri tespit edilmeyeçalışılacaktır. Ayrıca başta akâid ve kelâm ilmi olmak üzere çeşitli alanlarda telif ettiğieserleri tanıtılacaktır.

Abstract

Imam Birgivī (d. 981/1573), one of the Ḥanafī-Māturīdī scholars of the Ottoman Empire’in the XVI. century, lived in a period in which religious and intellectual movements emerged in opposition to the Ottoman official religion understanding, and in which social conflicts and conflicts were experienced in society. Birgivī, who was grown up in such an environment, acted with the awareness of responsibility towards the society he was in, and considered himself a duty to remedy the Muslim society, which he believed to be corrupted and misinterpreted in religious and moral terms. In this framework, he considered the beliefs and practices that do not fit the Qurʾān and the sunnah were considered as bid‘ah and invited Muslims to follow the path of the Ahl al-Sunna which is appropriate only in the Qurʾān and the Sunnah in order to avoid them. In this article, after giving information about Birgivī’s life, his place in the of thought of Islam was tried to be determined.