Dergiler / Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi / 2011 / Cilt: 27 - Sayı: 80
Osmanlı’nın Son Döneminden Cumhuriyet’in İlk Yıllarına Liberalizm-Devletçilik Çatışması
- Sayfa
- 209–240
- DOI
- —
Özet
Liberalizm, Yakın Çağda ortaya çıkmış ve dünyayı geniş çapta etkilemiş bir fikir akımıdır. Aynı zamanda Liberalizm kamu otoritesinin ekonomik, sosyal, dinsel vb. gibi alanlara müdahale etmesine karşı çıkan bir görüştür. Liberalizm, Avrupa’da eğitim gören Yeni Osmanlılar ve ardından Jön Türkler tarafından Osmanlı Devlet’inde savunulmaya çalışılmıştır. Liberalizm 20. yüzyılın başında yaygın olarak benimsenen siyasi ve iktisadi modernleşme modeli olsa da, Osmanlı’nın siyasi ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılayamamıştır. Çünkü Osmanlı liberalleri Osmanlı coğrafyasında girişimci sınıfın olmaması gerçeğini göz ardı etmişlerdir. İttihat ve Terakki yönetimi ise bu konuda daha gerçekçi bir tutum izlemiş, girişimci milli burjuvazi sınıfı devlet eliyle oluşturulmaya çalışılmıştır. İttihat ve Terakki’nin merkeziyetçi devlet yapısı ve Türk burjuva sınıfı oluşturma çabaları Türkiye Cumhuriyeti Devletine bir birikim ve miras olarak aktarılmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında “liberal” olarak nitelenebilecek siyasi sima, akım ve partiler olsa bile, liberalizm ulus inşa sürecinin gerekliliği karşısında faydasız olarak görülerek, Türkiye’deki etkinliğini uzun bir süre kaybedecektir.
Abstract
Liberalism is a though that appeared in the modern age and affected to the world widely. Addition to this, liberalism is an opinion that challenges to intervene public opinion to the economic, social, religious life. In the modern age liberalism was tried to be defended by the New Ottomans and Young Turks who were educated in Europe. Although liberalism was a model of political and economical modernization in the first decade of 20th century, it could not solve Ottoman’s economical and political needs. Because of the fact that Ottoman liberal thinkers were not to take into consideration that there was any entrepreneurial class in the Ottoman land. However Committee of Union and Progress pursued a realistic course and tried to make national bourgeoisie itself. Centralization state system of Committee of Union and Progress was transferred to the Republic of Turkey with effort to make Turkish bourgeoisie as a heritage. Although in the first decade of Republic of Turkey there were many liberal polities, faces, parties, movements, liberalism was accepted uselessly in the periof of building a new Turkish nation then it had lost effect in Turkey for a long time.