Dergiler / Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi / 2020 / Cilt: 9 - Sayı: 4
Tehdit Altında Bir Bitki Olan Tuzkırgını (Asparagus lycaonicus P.H. Davis) Türünün Koruma Biyolojisi Özellikleri Üzerine Güncel Bir Değerlendirme
- Sayfa
- 1496–1513
- DOI
- —
Özet
Bu çalışmada Türkiye ve İran’da yayılış gösteren bir İran-Turan Fitocoğrafik Bölgesi’ne özgü bir tür olan Tuzkırgını (Asparagus lycaonicus P.H. Davis) türünün koruma biyolojisi açısından güncel değerlendirmesi yapılmıştır. İç Anadolu’da 8 bölgedeki 54 farklı lokalitede nokta-çizgi transekt ve kareleme metotları uygulanarak, genel flora-vejetasyon gözlemleri ile birey sayımları gerçekleştirilmiştir. 2019 yılı Mayıs-Eylül ayları içerisinde yapılan arazi çalışmaları sonucunda tek bir bölgenin farklı lokalitelerinden farklı alt populasyonlara ait toplamda 858 bireyin sayıldığı ve bunların yaklaşık %20’sinin (182 birey) meyve formunda olduğu tespit edilmiştir. Bilinen mevcut lokasyonların haricinde türün yaşama ve/veya yayılım potansiyeli bulunan diğer 7 bölgedeki alternatif lokalitelerde kaydedilmemiştir. Dolayısıyla Türkiye populasyonları özelinde türün ilk kaydedildiği andan bugüne geçmişte olduğu gibi günümüzde de Bolluk Gölü (Konya İli, Cihanbeyli İlçesi) kıyılarının türün ana yaşam alanları olduğu gözlenmiştir. Aşırı tuzlu ve sodalı toprakları habitat olarak tercih eden Tuzkırgını, CITES Sözleşmesi Ek listelerinde yer almamasına rağmen, Bern Sözleşmesi Ek-1 listesinde yer almaktadır. Türün İran’daki populasyonuna yönelik bilgi boşluğu doldurulana kadar IUCN tehlike kategorisinin EN B1-a, C2-a(i) statüsünde değerlendirilmesi önerilmiştir. Otlatma, anız yakma, tarım arazisi işgalleri gibi türün yaşam alanının yakınlarında devam eden çevresel baskılar söz konusu olmakla beraber, türe yönelik en kritik tehdidin; habitatını doğrudan bozma ve yayılış alanını geri dönüşümsüz biçimde yok etme riskinden dolayı ALKİM Fabrikası’na bağlı kullanımlar olduğu anlaşılmıştır. Öte yandan, bu tesisin uzun yıllardır bölgede Tuzkırgını’nın arazi işgalleri, anız, otlatma gibi faaliyetlerden dolayı yok olmasının önüne geçilmesinde büyük bir sorumluluk yüklenmiş olması türün geleceği açısından fırsat yaratmaktadır. Bu nedenle gerçekleştirilecek uzun vadeli koruma planlarında bu tesisle işbirliği önem taşımaktadır.Anahtar kelimeler: Tuzkırgını, Asparagus lycaonicus, Asparagaceae, Flora, Koruma Biyolojisi, Halofit, Tehlike Altında.
Abstract
It was aimed that in this study, a current evaluation on conservation biology properties of Tuzkırgını ((Asparagus lycaonicus P.H. Davis) where distributes on Turkey and Iran which is Irano-Turan Element. Point intercept and quadrats have been selected as research methods in 54 different locations from 8 different regions in Central Anatolia, in between May and September 2019. As a result, 858 individuals were counted where just from one region’s different locations and approximately 20% (182 individuals) of them were determined to be in fruit form. So, only the coasts of Lake Bolluk (Konya Province, Cihanbeyli District-Turkey) are detected as the main habitat of this local species. While Tuzkırgını prefers the highly soils as habitat, is not listed in the annexes of CITES, it is listed in Annex-I of the Bern Convention. On the other hand, until the knowledge gap of Iran population is completed, it has been proposed to evaluate the IUCN red list category in EN B1-a, C2-a(i) status. Grazing, stubble burning and farmland occupations are secondary threats to the species. The most critical threat may be pointed out as ALKİM Co.’s potential land uses on the main habitat of the species. The fact that this facility has been undertaken a great responsibility in preventing the extinction of Tuzkırgını due to land occupations, stubble and grazing in the region for many years creates an opportunity for the future of the species. Therefore, cooperation with this facility is of great importance in the long-term protection plans to be realized.Keywords: Tuzkırgını, Asparagus lycaonicus, Asparagaceae, Flora, Conservation Biology, Halophytic, Endangered.