Âlemin Ezelîliği Tartışmalarına Muhyiddîn El-Karabâğî’nin Katkıları

Muḥyī Al-Dīn Al-Qarab āghī’sContrıbutıons To The Debates Of The Eternıty Of The Unıverse

Özet

Kelâmcılar ile felâsifenin birbirindenbüyük oranda ayrı perspektif ve kavramlarkullanarak farklı açıklama getirdikleri konulardan biri de âlemin nasıl yaratıldığı meselesidir. Özellikle Eş‘arî kelâmcılar, hususen de Gazzâlî’nin reaksiyonuyla bu konu, İslâmdüşünce tarihinde bu iki ekolün bakış açılarını yansıtan bir mesele olarak tartışılagelmiştir. Gazzâlî’nin, Tehâfütü’l-Felâsife(Filozofların Tutarsızlığı)adlı eserinde ilk mesele olan âlemin ezelîliği konusu Osmanlı döneminde kaleme alınan ve genel olarak Tehâfüt olarak adlandırılan eserlerde de değerlendirilmiştir. Bu dönemde Hocazâde Muslihuddin Efendi’nin Gazzâlî’nin eleştirilerini değerlendiren çalışması üzerine ondan yaklaşık bir asır sonra haşiye ve ta‘lîkâttüründen iki eser kaleme alınmıştır. Bu çalışmadaMuhyiddîn el-Karabâğî’nin Hocazâde’nin çalışmasına yazdığı talikte âlemin ezelîliği tartışmalarını nasıl değerlendirdiği üzerinde durulacak ve bu tartışmalara yaptığı katkılar tespit edilmeye çalışılacaktır.

Abstract

The issue of how the world is created is one of the issues that Muslim theologians (mutakallimūn) and philosophers (falāsifa) provide different explanations by using different perspectives and concepts.In the history of Islamic thought, especially with the reaction ofAsh’arite theologians, in particular al-Ghaz ālī, this subject has been discussed as a issue that reflects divergent perspectives of these two schools. The issue of the eternity of the world,which is the first issuein al-Ghazzālī’s Tahāfut al-f alāsifah (The Incoherence of the Philosophers), was also evaluated in the works called Tahāfutin the Ottoman period. During this period, after Khojazāda’swork evaluating the criticisms of al-Ghazzālī, two w orks ofsuper-commentary and taliqāt was written about a century later. In this study, it will be emphasized how Muḥyī al-Dīn al-Qarabāgh īevaluates the debates of the realm of the world in the taliqāt written on Khojazāda’s work and his contributions to these discussions will be evaluated