XIX. Yüzyılda Finike’nin İdari ve Sosyo-Ekonomik Yapısından Kesitler

Views From Administrative and Socio-Economic Structure of Finike In The 19th Century

Özet

Antalya’nın batısında bulunan ve ismini Fenikelilerin buralarda kurmuş olduğu ticaret şubelerine izafeten aldığı düşünülen Finike, eski çağlardan günümüze birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Verimli topraklara sahip bir ova üzerinde kurulmuş olan kentin, doğu-batı güzergâhındaki yol üzerinde bulunması, buranın önemini arttıran faktörlerden olmuştur. Türklerin bölgeye yerleşmeye başladıkları dönemde Pisa Koyu olarak bilinen Finike, bir korsanlık üssü haline gelmiştir. Bizans- Arap mücadelesine de sahne olan bölgeye Selçuklular döneminde Teke Aşireti yerleştirilmiştir. Anadolu Beylikleri döneminde Finike, Menteşe Oğulları’nın talî bir kolu olarak idare edilmiş, bölgenin Osmanlılar eline geçişi Yıldırım Bayezid döneminde gerçekleşmiştir.Finike Osmanlı döneminde de önemini korumuştur. XVII. yüzyılda Mısır İskelesi olarak adlandırılan Finike, iç bölgelerle ulaşımı sağlayan önemli bir liman şehri olmasının yanında zengin ormanlarından elde edilen kereste ihracatıyla da dikkat çekmektedir. Aynı zamanda buraya, bölgenin en büyük kasabası olan 12 saat mesafedeki Elmalı’ya gönderilecek bazı ticarî mallar indirilmiştir. Yine Finike ve çevresinden çıkarılan ve imtiyazı hakkında birçok tartışma yaşanan krom ve manganez madenleri, Finike iskelesinden ihraç edilmiştir. Konumu itibariyle önemli bir liman kenti olan Finike’de, nahiye müdürlerinin çok sık değiştiği tespit edilmektedir. İdari istikrardan mahrum kaldığı görülen Finike Nahiyesi’ndeki bu düzensizlik, havalide kaçakçılık ve yolsuzluğun önünü açan amiller olmuş, devlet memurlarının birçoğu bölgede yolsuzluk ve rüşvet eylemlerine karışmıştır. Vilayet Nizamnamesi’nin uygulamaya konulmasının ardından Elmalı Kazası’na nahiye statüsünde bağlanan Finike, XX. Yüzyıl başlarındaki yeni idarî düzenlemeye kadar mevcut statüsünü korumuştur.

Abstract

Finike, which is located in the western part of Antalya and considered to be named after the commercial branches Phoenicians built here, has been home to many civilization from ancient times. The fact that the city was built on a plain with fertile soil and its location along the east-west route has been one of the factors that increased the significance of this place. Finike, which was called as the Mısır İskelesi in the 17th century, has been an important harbor city that provided access to the inner region and it also attracted attention with the export of timber from its rich forests. At the same time, some commercial goods to be sent to Elmali, which was the largest town in the region and 12 hours away, were unloaded here. Again, the chrome and manganese mines, which were mined from and around Finike and of which concession sparked debate , were exported from Finike Pier. In Finike, which was an important port city due to its location, it is confirmed that commune directors changed very often. This irregularity in the Finike Commune, which was deprived of administrative stability, became a source of smuggling and corruption in this vicinity in this study, the executive, social and economical structve of Finike is tried to be presented in the light of the Ottoman Archive documents. Moreover, ıts signifiance in the Teke Sanjak, to which it was attached as a seashore settlement is emphasized