Yapay Zekâ ve Kütüphaneler

Özet

Bilgi ve İletişim Teknolojilerinde (BİT) yaşanan yenilikler ve değişim, hemen her sektörü etkilemekte, çalışma alanlarına ivme kazandırmakta, ürün ve hizmetlerin kalitesini artırmaktadır. Özellikle sürekli gelişen yazılım ve web teknolojileri, yenilikçi fikirlerin ve icatların ortaya çıkmasını sağlamakta ve yeni ufuklar açmaktadır. 20. yüzyıl ortalarından itibaren gelişen ve bugünün dünyasında odak noktası konumunda bulunan teknolojilerden birisi olan yapay zekâ, insanoğlunun tarihin başlangıcından beri hayalini kurduğu ve kendisi gibi düşünme ve akıl yürütme işlevlerine sahip akıllı varlıklar düşünü gerçekleştirebilecek güçte bir yapıya sahiptir. Halihazırda büyük dönüşümlere kapı açan bu teknoloji, bilgi merkezlerinden olan kütüphaneleri de gerek hizmet anlayışı gerekse kurum yapısı bağlamında temelden değiştirecek potansiyeldedir. Bu çalışmada, yapay zekâ alanı ve kütüphanelerde yapay zekâ uygulamaları literatüre dayalı olarak incelenmiş; üniversite kütüphanecilerinin yapay zekâ teknolojisi ve uygulamalarına ilişkin algıları, farkındalıkları ve beklentileri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, Ankara’daki üniversite kütüphanelerinde görev yapan kütüphanecilerin tamamına (160 kişi) 18 soruluk bir anket uygulanmış, çalışmaya katılmaya gönüllü 110 kütüphaneciden araştırma verileri elde edilmiştir. Bu veriler SPSS programı aracılığıyla analiz edilmiştir. İstatistiksel analiz yöntemlerinden betimsel analiz yönteminin kullanıldığı araştırmada, kütüphanecilerin yapay zekâ teknolojileri ve uygulamaları ile ilgili bilgi ve beceri düzeylerinin düşük olduğu; bunları geliştirmeye yönelik eğitim ihtiyaçlarının bulunduğu saptanmıştır. Bu çalışmanın kütüphanelerde kullanılabilecek yeni teknolojiler hakkında bilgi vererek fırsatlar sunacağı; yapay zekâyla ilgili farkındalık oluşturacağı; kütüphanelerde yapılacak eğitim planlanırken kütüphanecilere ve kütüphane yöneticilerine fikir vereceği ve katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Abstract

Innovations and changes in Information and Communication Technologies (ICT) affect almost every sector, accelerate the fields and increase the quality of products and services. Especially the constantly developing software and web technologies provide the emergence of innovative ideas and inventions and open new horizons. Artificial Intelligence (AI), one of the technologies that has developed since the middle of the 20th century and is the focal point in today’s world, has a structure that can realize the dream of intelligent beings with thinking and reasoning functions, which human beings have dreamed of since the beginning of history. This technology, which is thought to bring about great transformations in almost every field, has the potential to fundamentally change libraries, which are information centers, in terms of both service understanding and institutional structure. In this study, AI implementations in the field of AI and libraries were examined based on the literature; the perceptions, awareness and expectations of university librarians about AI technology and implementations was tried to be determined. For this purpose, a questionnaire consisting of 18 questions was applied to all librarians (160 people) working in university libraries in Ankara, and the research data were obtained from 110 librarians who volunteered to participate in the study. These data were analyzed through SPSS program. In this study, where the descriptive method was used, it was found that the level of knowledge and skills of librarians about artificial intelligence technologies and applications was low; and it was determined that there are training needs to develop them. It is supposed that this study will provide opportunities by giving information about new technologies that can be used in libraries; raise awareness about AI and give ideas and contribute to librarians and administrators while planning the training to be held in libraries.