Dergiler / Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Müdürlüğü Teknik Bülten / 2002 / Cilt: 0 - Sayı: 14
Kızılçam orijin denemelerinin 10 yıllık sonuçları: Orijin-çevre etkileşimi ve tohum transferi üzerine etkisi
- Sayfa
- 1–156
- DOI
- —
Özet
Ormancılık Araştırma Enstitüsünce 1988 yılında Türkiye genelinde kızılcam orijin denemeleri kurulmuş ve 50 orijin toplam 26 deneme alanında test edilmiştir. Denemeler için üç yinelemeli rastlantı blokları deseni kullanılmış ve her orijin bir deneme alanında 48 fidan ile temsil edilmiştir. Denemelerin 10. yılında boy, çap ve gövde düzgünlüğü (sübjektif olarak) gözlenmiştir. Orijinler üç deneme alanı dışında yaşama yüzdesi bakımından farklı bulunmafnışlardır. Buna karşılık deneme alanlarının çoğunda orijinler arasında boy, çap, hacim ve gövde düzgünlüğü için önemli düzeyde farklılık gözlenmiştir. Ağaçlandırmalar için hızlı büyüyen orijinlerin seçilmesi halinde % 40'a kadar daha fazla boy ve % 50'ye kadar daha fazla çap artımı elde edilebilecektir. Kızılcamın marjinal yayılışından gelen Siirt Fındık ve Niksar Huridağı gibi orijinlerin ağaçlandırmalarda kullanılmasından kaçınılmalıdır. Bir çok bölgede ekonomik amaçlı ağaçlandırmalar için kızılcamın optimum yayılışı olan Akdeniz ve Ege Bölgesinin orijinleri tercih edilmelidir. Araştırmada elde edilen sonuçlar kızılcam için coğrafik ve iklim verilerine göre önerilen tohum transfer zonlanm kısmen desteklemiştir. Akdeniz bölgesi için en az üç ayrı tohum transfer zonunun (yüksek, orta ve alçak zon) ayrılması uygun görülmektedir. Yine Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nin ayrı bir tohum transfer zonu olarak alınması bu çalışmada elde edilen bulgularla desteklenmiştir. Ancak Ege Bölgesinde iki ayrı alt zon yerine bir zon olarak alınmalı ve Çanakkale yöresinin bu zona katılması değerlendirilmelidir. Kızılcam ekonomik amaçlı ağaçlandırmalar için Marmara Bölgesinin kuzey kesimi ayrı bir zon olarak planlanmalı ve bu bölge için hızlı büyüme yanında donlara dayanıklılık bir seçim kriteri olarak alınmalıdır. GAP bölgesi için tohum kaynaklanmn seçiminde kuraklığa dayanıklılık asıl kriterlerden biri olmalı ve yöre için lokal bir ırk geliştirilmelidir. Bu çalışmada elde edilen bulgular denemelerin 10 yıllık sonuçlarına dayanmaktadır. Bir çok deneme alanında yaşla birlikte orijinlerin yaşama yüzdesi ve büyüme bakımından sıralamalarının değişebileceği göz önünde tutulmalıdır. Bu nedenle özellikle GAP ve Kuzey Marmara gibi yörelere uygun kızılcam orijinlerinin seçimi için türün idare süresinin en az yarısı olan 30. yıl deneme sonuçlan beklenmelidir.
Abstract
Wide scale Pinus brutia provenances were established in Turkey in 1988, comprising 50 provenances and 26 test sites. Randomized complete block designs with three replications were used for all the test sites. Height, diameter and bole straightness were observed at the test sites when the trees were 10 year old. Provenances did not differ for survival, except at three sites, but they differed significantly for growth traits. There were significant growth differences among the provenances. Up to 40 % greater height and 50 % greater diameter "can be realized at age of 10, if the best provenances were selected for plantation. Provenances from.the fringe distribution of P. brutia should be avoided, but provenances of the Mediterranean region and Aegean region should be preferred at most sites. The results relatively confirm seed transfer guidelines based on climatic and geographic variables. The Mediterranean region should be separated in to three zones (low, middle and high elevation). The Aegean region did not warrant two separate sub zones. On the contrary, the region may be extended to the north including the southern Marmara region. Northern Marmara should be a separate breeding zone, where cold hardiness along with superior growth should be the selection criteria. Although there are some indications suggesting possible seed movement between the Aegean and Mediterranean regions, further research is needed to confirm our findings. Three sub-zones based on arbitrarily determined elevation gradients in the Mediterranean region are justified. Seed transfer between the low Mediterranean sites and semi-arid southeastern Turkey seems feasible. However, our findings need to be tested with long-term test results. A land race development should be considered for southeast Anatolia where severe drought is the major limitation to grow trees. Provenances were significantly different for stability variances, suggesting possibility of genotype selection for an average performance across the sites and for particular sites. Seed movement to the southeastern Anatolia and the northern Marmara regions should be considered cautiously until trees at these sites complete at least half rotation age i.e. 25-30 years.