Yangın söndürme planı temel esaslarının belirlenmesi (Manavgat örneği)

Determination of the basic principles of a fire fighting plan (Manavgat case study)

Özet

Ülkemizde % 96'sı insanlar tarafından çıkarılan orman yangınları, kamuoyunun dikkatini en çok çeken maddi ve manevi önemli zararlara yol açan olaylardandır. Bu çalışmada, yangına duyarlı kuşakta yer alan Akdeniz Bölgesinde, en çok orman yangınına sahne olan ve bu nedenle çalışma alanı olarak seçilen Manavgat Orman İşletme Müdürlüğünde, yangın risk ve tehlikesinin coğrafi bilgi sistemleri (CBS) yardımıyla belirlenmesi amaçlanmıştır. Manavgat'ta toplam 90313.9 ha alanın 48483.4 ha'ı (%53.68) orman olup, 1978-2002 yıllarını kapsayan 25 yıllık dönemde çıkan 555 adet yangında 2908.0 ha orman alanının yandığı tespit edilmiştir. Çalışma alanı yangın tehlike sınıflamasında (YTS), yıllık ortalama 22.2 yangın adediyle, yangına 1. derece duyarlı, yine 0.046 sabit değeri ile orman yangını tehlikesi en yüksek yerlerden olduğu belirlenmiştir (Yücel, 1987). 1/25000 ölçekli paftalar ve orman amenajman planlarından, yangınların çıkışı ve gelişimini etkileyecek birçok parametre, CBS ortamında sayısallaştınlmıştır. Yangın tehlikesinin belirlenmesine yönelik birim alanda, yanıcı yükü, ölü örtü (ince ve kalın yanıcılar) ve diri örtüyü (kaplama alanı, ortalama boy ve türler) belirlemeye yönelik her meşcere tipini temsil edecek sayıda değişik yükseklik, bakı ve eğimden 270 adet deneme alanı alınmıştır. DİE ve DMİ'den alınan yöreye ait meteoroloji ve nüfus verileri yangın risk ve tehlike haritalarının oluşturulmasında kullanılmıştır. Çalışma alanında 1978-2002 yılları arasında çıkan bütün yangınlar; alan, çıkış tarihi, saati ve nedenleri bakımından incelendikten sonra, çalışma alanındaki bitki örtüsü ve meşcere tipleri ile ilişkilendirilmiştir. Yangının çıktığı noktalar koordinatlı olarak CBS ortamına girilmiştir. Çalışma alanında istatistiki değerlendirmelerin yapılabilmesi amacıyla 3x3 km (900 ha) boyutlarında, 136 kareden oluşan bir karelaj sistemi oluşturulmuştur. İstatistiki analizlerde yangın riski için yangın sayısı, yangın tehlikesi için yanan alan miktarları bağımlı değişken yanıcı madde (meşcere tipi, kuru ve yaş yanıcı özellikleri vb.), orman alanı, nüfus, yollar, ziraat ve yerleşim alanları, eğim, bakı ve yükseklik gibi parametreler bağımsız değişken olarak kullanılmıştır. Yapılan regresyon analizleri sonucunda çalışma alanının yangın risk ve tehlikesini bulmaya yönelik denklemler elde edilmiş ve bu denklemlerden yararlanılarak alanın yangın risk ve tehlike haritaları oluşturulmuştur.

Abstract

In our country, forest fires, of which 96% were caused by humans, are the most important events resulting in economic and moral damages. In this study, the determination of the risk and danger of a fire by using Geographical Information Systems (GIS) was aimed at Manavgat local Forest Directoate in Mediterrannean Region, known very sensitive to wildfires. Of the total area of 90313.9 ha in Manavgat, 48483.4 ha (53.68 %) are covered with forest. It was reported that 555 wildfires occurred and 2908.0 ha. forest area burned at a period of 25 years comprising between 1978-2002. Considering the fire danger classifications, study area is one of the most sensitive areas to fires with the average number of 22.2. Based on the constants determined by Yücel 1987, this situation is confirmed with 0.046 value (Bilgili&Küçük, 2001). In the study, the maps with the scale of 1/25000 and many parameters having the effect on behavior of the fires was appraised in GIS. For determination of fire danger, dead material (thin and thick fuels) and living material (coverage, average height, species, etc.) were measured in each different stand. For this purpose, 270 sample plots were taken from different altitudes, directions and slopes. Demographic and meteorological values related to this region from Government Statistic Institute (DIE) and Government Meteorogical Office (DMI) were used at performing fire risk and danger maps. All fires over the 25 year period were examined in terms of number, area, date, hour, causes and established a relationship between vegetation and stand. The coordinates of fire starting points were recorded in GIS databases. In order to statistical evaluation a grid system in 3X3 km (900 ha) sizes were performed. In statistical analyzes, fire number and burnt area were taken as a dependent variable for determination of the fire risk and danger. As independent variables lots of parameters which are fuel characteristics, forest area, population, road and power line comunications, settlement and agricultural lands, slope, direction,1 altitude etc. were used. In the result of regretion analyses, forest risk and danger equations were performed. In addition, by using these equations, obtained maps related to wildfire risk and danger.