Servi Ağacının Türk Kültürü ve Peyzajında Kazandığı Anlamların Hayâlî’nin “Serv” Redifli Kasidesindeki Yansımaları

The Reflections of the Meanings of the Cypress Tree in Turkish Culture and Landscape to Hayâlî's Kaside with Serv Redif

Özet

Serviler, dünya genelinde yirmi civarında türü olan bir bitki cinsidir. Ülkemizde Akdeniz servisi ya da adi servi olarak bilinen bir türü doğal yayılış göstermektedir. Kent peyzajının ve saltanat bahçelerinin vazgeçilmez unsuru olan servi, daha çok park ve bahçelerde, mezarlıklarda ve kırsal alanlarda yol kenarlarında kullanılmıştır. Son dönemlerde daha ziyade mezarlık ağacı olarak anılsa da serviler; cami bahçelerinde, cami içi süslemelerde ve çinilerde, mezar taşlarında, kıyafet motiflerinde, şiirlerin görsel formunda vs. yer almış; sahip olduğu bazı özellikler ona, dinî ve sembolik anlamlar yüklemiştir. Klasik Türk şiirinde ise servi; kültürde kazandığı anlamlarla birlikte, çoğunlukla sevgili-boy-salınış ilgisinin kurulduğu bir ağaç olmuştur. Ama bazı durumlarda sevgili haricinde padişah, vezir vd. için benzetme unsuru konumuna gelmiştir. Hayâlî’nin İbrahim Paşa için yazdığı ve serv kelimesini redif olarak kullandığı kaside de bu noktada dikkat çekmektedir. Bu çalışmanın amacı; servi ağacının Türk kültürü ve peyzajındaki yerini değerlendirerek, servinin kültür ve peyzajda kazandığı anlamların Hayâlî’nin kasidesindeki yansımalarını incelemektir.

Abstract

Cypress is a plant with around twenty species worldwide. A species known as Mediterranean cypress or common cypress has a natural distribution in our country. The cypress, which is an indispensable element of urban landscape and sultanate gardens, is mostly used in parks and gardens, cemeteries and roadsides in rural areas. Although it is more commonly referred to as a cemetery tree lately, cypresses are took place in mosque gardens, interior decorations and tiles, tombstones, clothing motifs, visual form of poems etc. Some features of the cypress gave it religious and symbolic meanings. In classical Turkish poetry, the cypress with the meanings it has gained in culture, it has mostly been a tree where the lover, lover's height, swing interest is established. But in some cases, except for the lover, the sultan, the vizier etc. has become simile element. The kaside that Hayâlî wrote for İbrahim Pasha and uses the word serv as a redif also draws attention at this point. The aim of this study is to evaluate the place of the cypress in Turkish culture and landscape in relation to the botanical characteristics of the cypress tree, and to examine the reflections of the meanings of the cypress in Hayâlî's kaside.