Tarihi Yapılarda Yeniden İşlevlendirme Süreçlerine Sistematik BirYaklaşım; Atik Valide Külliyesi Örneği

A Systematic Approach for Re-Using Processes in Historical Buildings; Example of Atik Valide Kulliye

Özet

Tarihi yapılar; toplumun kültürü, mimarisi, sosyo-ekonomik durumu, yaşayış biçimi gibi bölge geçmişine dair bilgi veren önemlieserlerdir. Fakat zaman içerisinde iklim ve kullanım koşullarına bağlı olarak doğal veya insan kaynaklı nedenlerden bozulmalarmeydana gelebilmektedir. Bozulmalara karşı ayakta kalabilen tarihi yapılar, aynı işlevle korunarak restore edilebilmekte veya çağdaşdöneme ayak uydurabilmeleri adına eski kullanımının dışında farklı olarak yeniden işlevlendirilebilmektedir. Bu çalışmanın amacı datarihi yapıların özelliklerine göre müdahalelerin ve işlev değişikliklerinin mimari uyumluluğunu belirlemektir. Çalışmada, MimarSinan’ın son eseri olarak bilinen Atik Valide Külliyesindeki birimlerin inşa edildiği dönemden günümüze kadar geçirmiş olduğudeğişimler araştırılmıştır. Çalışmanın yöntemi iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada veri toplama yöntemi kullanılarak Atik ValideKülliye yapılarının özgün ve mevcut durum özellikleri değerlendirilmiştir. İkinci aşamada ise iz sürme yöntemi ile tarihi yapılardadeğişen kütle ve işlev ilişkileri tespit edilmiştir. Tarihi külliye yapılarında işlev değişiklikleri çizelgeler oluşturularak dönemlereayrılmıştır. Yapılardaki dönemsel müdahalelerin, önemli bir mimari miras olan külliye yapılarına olumlu ve olumsuz yaklaşımları;çeşitli uluslararası koruma ölçütlerinin maddeleri referans alınarak işlevsel performans, süreç performans ve çevresel performanskriterleri başlığında değerlendirilmiştir. Uygulanan yöntem, ortaya çıkan kültürel miras etki değerlendirmesi alanına bir katkı olarakve yerel yönetimlere değerleme için sunulan belirli kültürel miras varlık projelerini değerlendirmek için bilimsel yardım olarakdüşünülebilir. Sonuç olarak; kültürel değeri olan bir külliye özelinden tarihi yapı geneline yapılacak olan işlev değişikliklerinde,yapının kütlesel ölçeği ile uyumlu olmayan dönüşümler yerine; yapının tümüyle orantılı uyumlu bir işlevin seçilmesi, yeni işlevintarihsel örüntü duygusunu tamamlaması ve yapının korunmasına katkıda bulunması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Abstract

Historical buildings are important works that provide information about the past of the region such as the culture, architecture, socio economic status and lifestyle of the society. However, over time, depending on the climate and conditions of use, deterioration mayoccur from natural or human causes. Historical buildings that can survive against deterioration can be preserved and restored with thesame function, or they can be re-using differently than their original use in order to adapt to the contemporary period. The aim of thisstudy is to determine the architectural compatibility of interventions and functional changes according to the characteristics ofhistorical buildings. In the study, the changes that the Atik Valide Kulliye, known as the last work of Mimar Sinan, has beeninvestigated from the time it was built to the present day. The method of the study consists of two stages. In the first stage, the original and current status characteristics of the Atik Valide Kulliye structures were evaluated using the data collection method. In the secondstage, changing mass and function relationships in historical buildings were determined by tracing method. Schedules of functionalchanges in historical külliye buildings are divided into periods. The positive and negative approaches of the periodic interventions inthe buildings to the külliye structures, which are an important architectural heritage; It has been evaluated under the heading offunctional performance, process performance and environmental performance criteria, taking as reference the articles of variousinternational protection criteria. The method applied can be considered as a contribution to the emerging field of cultural heritageimpact assessment and as scientific assistance to assess specific cultural heritage property projects submitted to local governments forappraisal. As a result, reusing in historical buildings, a function that is compatible with the whole structure should be selected, unliketransformations that are not compatible with the mass scale of the building. It is concluded that the new function should complementthe sense of historical pattern and contribute to the preservation of the structure.