İSLAM VE MÜSLÜMAN TOPLUMLARDA DEVLET VE SİVİL TOPLUM KAVRAMLARI: TARİHSEL VE SOSYOLOJİK BİR ANALİZ

THE CONCEPTS OF STATE AND CIVIL SOCIETY IN ISLAMIC AND MUSLIM SOCIETIES: A HISTORICAL AND SOCIOLOGICAL ANALYSIS

Özet

Bu çalışma, İslam ve Müslüman toplumlarda devlet kurumuna ve bu toplumlardaki sivil toplumun rolünü incelemeye odaklanmaktadır. İslam’ın ilk yıllarından günümüz ulus devlet yapılanmalarına kadar geçen süreçte sivil halkın örgütlü olarak devlet karşısında duruşu daha önceleri belli ölçülerde farklılık gösterse de günümüzde bu farklılıklar büyük oranda ortadan kalkmıştır. İslam geleneğinde devlet ve iktidar söylemlerinin kutsal bir zemine konumlandırılması ve geçmişten günümüze siyasi gücü elinde bulunduran yöneticilerin devletin bekasını korumak amacıyla almış oldukları önlemler, günümüzde sivil toplumun Batı toplumlarındakine kıyasla daha pasif kalmasına yol açmıştır. Bu anlamda İslam ve Müslüman toplumlarda, sivil toplum kavramını karşılayan oluşumlar Batılı toplumlarda meydana gelen sivil örgütlenmelerden farklıdır. Bu toplumlarda ulus devlet yapılanmalarından önce her ne kadar din adamları ve tüccarlar gibi bazı gruplar kısmi bir özerklik kazandıysa da günümüzde bu gruplar kendilerine yönetici elitler tarafından izin verildiği ölçüde hareket alanı bulabilmektedirler. Bu bağlamda bu çalışma, genel olarak devletin ve iktidarın kutsal bir görüntü kazandığı İslam ve Müslüman toplumlarda, sivil toplumun nasıl ve ne şekilde konumlandırıldığı tartışmalarını analiz ederek tarihsel olgular ışığında neden-sonuç ilişkisine ulaşmaya çalışmaktadır.

Abstract

This study focuses on governmental institution in Islamic and Muslim societies and therole of civil societies in them. In the period from the early years of Islam until today's nation-statestructures, the stance of the civilian people as an organization against the state has previouslydiffered to a certain extent, but these differences have largely disappeared today. In the Islamictradition, placing the state and power discourses on sacred ground and the measures taken bythe groups holding political power from the past to the present to protect the survival of statehave led civil society to remain more passive compared to the Western societies of today.Therefore, in Islamic and Muslim societies, the foundations, which can be defined as civilsociety, are different from the civil organizations that occur in Western societies. In thesesocieties, although some groups such as clergy and merchants gained partial autonomy beforenation-state structures, today they are able to find space for movement only to the extent thatthey are allowed by the government in power. In this context, this study seeks to reach a causeand-effect relationship in the light of historical events by analyzing the debates about how civilsociety is positioned in İslamic and Muslim societies where the states and government in powerhave acquired a sacred image in general.