YENİ BULGULAR IŞIĞINDA KABAR İSYANI VE SONUÇLARI

Özet

VII-XI. yüzyıllar arasında Karadeniz’in kuzeyinde geniş bir coğrafyada hâkimiyet süren Hazar Hakanlığı, dönemin önemli aktörlerinden biriydi. Askeri zaferleri, diplomatik becerileri ve ekonomik refahı bu bozkır kemerinin Hazarlarla birlikte medeni dünyaya katılımını sağladı. Coğrafyadaki egemenliği aynı zamanda dönemin iki büyük gücü arasındaki varlığına prestijli bir zenginlik kattı. Batısında yer alan Bizans İmparatorluğu uygarlığın öncüsü olma iddiasındaydı ve Ortodoks Hıristiyanlığın merkeziydi. Hazarlarla ilişkileri Sâsânilere karşı verdikleri mücadeleler esnasında yaptıkları askeri işbirliğine dayanmaktaydı. Daha sonra Hazar sarayından iki defa kız almak suretiyle bu işbirliğini siyasi bir müttefikliğe kadar götürme arzusunu ortaya koydu. Ancak iki taraf arasında Kırım özelinde yaşanan rekabet Hazarların yıkıldığı döneme kadar devam etti. Hazarların Kafkasların güneyinde yer alan Müslümanlarla ilişkileri ise Abbasiler dönemine kadar siyasi ve askeri alanda yaşanan çatışmalarla devam ederken bu dönemden sonra ticari denge üzerine kurulu yeni bir serüvenin inşasıyla sürdürüldü. Bu dönemden sonra Hazar coğrafyasına gelen Müslümanlar büyük ölçüde tüccarlardan oluşmaktaydı. Bu aynı zamanda diğer inanç gruplarına mensup kişilerin de Hazarya’da serbestçe dolaşımını beraberinde getirdi. Hıristiyanlar, Müslümanlar, Yahudiler ve Gök Tanrı inancına sahip Türkler birlikte yaşamaktaydı. “Hazar Barışı” olarak adlandırılan bu sistem IX. yüzyılda yaşanan Kabar isyanı neticesinde ciddi bir sarsıntı yaşadı. Bu olay ülke dinamiklerini hızlı bir şekilde aşındırırken bir asır sonra da yıkılmasına neden oldu.

Abstract

Epics are related to both history and literature. Turks have a rich epic tradition. Dede Korkut Epics; have an important place in Turkic epics; are a reflection of ancient Turkic life; contain important information about Turkic history, geography, language, literature, culture, art and many more. Many people are mentioned in Dede Korkut. One of the people mentioned in Dede Korkut is Kara Budak. Kara Budak’s name is mentioned in four epics in The Book of Dede Korkut. Although he is known as the son of Kara Gune, Kara Budak is actually the son of Bayındır Han. Kara Budak is married to the daughter of Salur Kazan and also plays an important role in the cooperation of Bayındır Han and Salur Kazan. Kara Budak is also included in the Turkmen variant of Dede Korkut and given a place in Dede Korkut’s newly discovered manuscript. There are several historical layers in Kara Budak. Kara Budak is in many ways a reflection of ancient Turkic history and an example of ancient Central Asian Turkic heroes. In this article, Kara Budak in Dede Korkut; his name, his family, his place in history and Dede Korkut were examined.