Fundamentalizmin Psikolojisi

Özet

Bir ilahiyat kavramı olan fundamentalizm, son elli yıl içinde bir sosyo-politik süreçten geçerek evrime uğramıştır. Son zamanlarda bu kavram, Afganistan’da Taliban rejiminin iktadara gelmesi, 11 Eylül travması ve bunu izleyen Batı’daki El-Kaide terörist eylemlerinin etkisiyle daha da sınırlı ve olumsuz siyasi yorumlu bir değişim geçirmiş ve günümüzde büyük ölçüde radikal İslam ve terörizmle özdeşleşmiştir. Bu çalışmanın birinci bölümünde, fundamentalizmin kavramsal ve anlamsal evrimine neden olan sorun ile bu kelimenin Türkçe’ye çevrilmesi konularının irdelenmesi amaçlanmıştır. İkinci bölümde ise, daha evrensel bir kavram olarak köktendinciliğin altında yatan psikolojik dinamikler; diğer bir anlatımla, bir dinî ya da ideolojik düşünce ve/veya grupla olan simbiyotik ilişkiye körü körüne güvenme ve kendini adama olguları incelenmektedir. Bunları yaparken, ‘‘ geçiş nesnesi ve geçiş olgusu” ile ilgili psikodinamik teoriler ve ‘‘büyük grup kimliği ve büyük grup gerilemesi ’’ kavramları epistemolojik araçlar olarak kullanılmıştır.

Abstract

Fundamentalism as a theological concept has been evolving through a sociopolitical process during the last fifty years. Lately, the concept has changed in an even more limited and politically based manner, especially with the impact of the Taliban regime coming to power in Afghanistan, the trauma of September 11, and subsequent El-Kaide terrorist activity in the West. Today, the concept has come to be largely associated with radical Islam and terrorism. In the first part, the paper aims to explore the problem behind the conceptual and semantic evolution of fundamentalism and the translation of the word into Turkish. In the second part, the paper analyzes the psychological dynamics underlying fundamentalism as a more universal concept, which states that fundamentalism is trusting blindly and being devoted to the symbiotic relationship with a religious or ideological thought and/or group. Psychodynamic theories of “transitional object and transitional phenomena”, and “large-group identity and large group regression” have been used as epistemological tools.