Türk Dış Politikasında İran Kaynaklı Geleneksel Tehdit Algılamaları ve "Şii Jeopolitiği

Traditional Iran Related Threat Perceptions in Turkish Foreign Policy and the "Shia Geopolitics"

Özet

Tarih boyunca Türk-İran ilişkilerini belirleyen temel etkenlerden biri, büyük devletlerin iki ülkeyi ya da yakın çevrelerini hedef alan işgal ve istikrarsızlaştırma uygulamalarıydı. İki ülke rekabet ve işbirliği alanlarını böyle dönemlerde yeniden belirledi. Irak’ın 2003 yılında ABD tarafından işgali de, Ankara ve Tahran için bir kez daha yeni şartlara uyum sağlamayı gerektirdi. Ancak bu sefer, Türkiye’nin İran’dan kaynaklanan geleneksel tehdit/fırsat algılamalarında Şiiliğin bölgesel dengelerdeki etkisi, Irak’ta güçlenen Şii varlığı nedeniyle daha fazla ilgi çekti. Bu makalede, Şii jeopolitiği sorunsalının Türk dış politikası üzerindeki potansiyel etkileri, Türk-İran ilişkilerinin yapısal özellikleri bağlamında ele alınmaktadır. Makalede Türkiye’nin İran politikasındaki klasik parametreler açıklanarak, “Şii jeopolitiği”nin hangi şartlarda Türkiye tarafından tehdit olarak algılanabileceği sorusunun yanıtı aranmaktadır.

Abstract

One of the main factors which have determined Turkish-Iranian relations throughout history has been the practices of major powers to invade and destabilize both countries or their close periphery. During these periods, both countries have re-determined their areas of cooperation and competition. The US invasion of Iraq in 2003 has brought about the necessity for Ankara and Tehran to once more adapt to new conditions. Yet, this time, the impact of Shiism on Turkey’s threat and opportunity perception with regards to Iran drew more attention due to the strengthening Shia presence in Iraq. In this article, the potential impact of Shia geopolitics on Turkish foreign policy is considered within the context of the structural characteristics of Turkish-Iranian relations. In the article, the answer to the question ‘under what conditions will Turkey consider Shia geopolitics to be a threat?’ is sought by defining the classical parameters of Turkey’s Iranian policy.