Sovyet Rusya hakimiyetinde yaşayan Türklerin ortak "Birleştirilmiş Türk alfabesi"nden "Rus Kiril" alfabesine geçirilmesi

İmposition of cyrillic alphabet on the Turks living under the rule of the Soviet Russia and replacement of common Türkish alphabet

Özet

Sovyet Rusya egemenliği altında yaşayan Türkler arasında yoğun olarak 1920'li yıllarda başlayan Latin alfabesi esaslı "Yeni Türk Alfabesi"ne geçiş çalışma ve tartışmaları, 1930'a kadar hemen hemen bütün Türklerin "Birleştirilmiş Yeni Türk Alfabesi"ni kabul etmesi ve kullanması ile sonuçlanmıştır. "Birleştirilmiş Yeni Türk Alfabesi" hareketi; özellikle 1928 yılında Türkiye'nin de Latin harflerini kabul etmesi ile bütün Türkler arasında alfabe birliğini sağlamakta ve sonuçta dil birliğine giden yolu açmaktaydı ki, Sovyet Rusya bunu kendi geleceği için bir tehdit olarak algıladı. Sovyet Rusya yönetimi, sadece bu yeni alfabeyi ortadan kaldırıp, yerine "Kiril" alfabesini kabul ettirmekle kalmadı, kendi egemenliği altında yaşayan Türklerin ortak Latin alfabesine geçişi konusunda çalışan, bu yönde büyük emek veren bilim adamlarını sürgün, idam vs. ile ortadan kaldırarak, Türkler arasındaki bu önemli olayın bütün izlerini silmek istedi. Bu çalışmada; Sovyet Rusya yönetiminin Türk halklarının kullandıkları alfabeler ile ilgili izlediği politika, esas olarak da ortak Latin temelli "Birleştirilmiş Yeni Türk Alfabesi"nden "Rus Kiril Alfabesi"ne geçiş süreci incelenmektedir.

Abstract

Activities and debates relating the adoption of New Turkish Alphabet, based on Latin alphabet, which started in the 1920s among the Turks living under the rule of the Soviet Russia led to the adoption and use of the "New Common Turkish Alphabet" by almost all Turkish people by 1930. The movement of New Common Turkish alphabet provided a unity of alphabet among all Turks especially with the introduction of new Turkish alphabet based on Latin in Turkey in 1928 and opened the way to unity of language, which was regarded as a threat by the Soviet Russia to its future. The Soviet Russian goverment did not only impose Cyrillic alphabet having banned the use of that new common Turkish alphabet, but aimed to eradicate that important attempt by the Turks by destroying the scientists and scholars who had been working hard to realize the project of the adoption of common Turkish alphabet by means of such applications as exile and even execution. This study is intended to examine the policy of the Soviet Russian goverment with respect to the alphabets used by the Turkish peoples and the process of the imposition of Cyrillic alphabet instead of the New Common Türkish Alphabet on Turkish people.