TÜRK KÜLTÜRÜNDE DAĞ KÜLTÜ VE DAĞ KÜLTÜNE BAĞLI VARLIKLAR

Özet

Efsaneler, memoratlar ve destanlar, bilindiğigibi iptidai dönemlerde anlatılan mitlerin birerkalıntısı olarak yorumlanırlar ve bu nedenleanlatıldıkları milletin dünyayı algılamabiçimleriyle ilgili oldukça önemli bilgileri ihtivaederler. Bu minvalde söz konusu anlatımtürlerinin, mitolojiye ait çeşitli dünya görüşlerinibarındırdığı zikrolunabilir. Bilindiği gibi dağ kültü,Türkiye ve Türk dünyası Türkleri için oldukçaönemli pratikleri ve inanışları barındırır. Bilhassadağ kültü etrafında oluşan çeşitli yasaklar,doğrudan ya da dolaylı olarak cezalandırılmakorkusunu da beraberinde getirir. Türkiye sahasıanlatmalarında görülen ve doğaya yahut zatınakarşı yapılan birtakım saygısızlıklardan ötürücezalandırma işlevini üstelenen olağanüstüvarlıklar kategorisinde dağ kültüne bağlı varlıklarda bulunur.Aynı varlıkların mevcudiyeti Türk kültüründeolduğu kadar dünyada da pek çok kültürde yer alır.Zarar verici, koruyucu veya tabu olarak tasavvuredilen bu varlıklar, iptidai zamanlardan günümüzehalkbilimi ürünlerinden, inanış, pratik veya anlatıdüzleminde yaşatılmışlardır. Bu çalışmanın amacı,söz konusu coğrafyada anlatılan efsane, memoratve destanlarda dağ kültüne bağlı olağanüstüvarlıkları incelemek ve işlevlerini, arkaikögeleriyle birlikte ortaya koymaktır

Abstract

Legends, memorates and epics as it’s all known are considered as remainings of myths which were told in ancient times and thus, they reflect very important knowledge about nations’ way of understanding the world in which they are/were told. In this manner, it can be said that legends, memorates and epics contain conception of world. As known mountain cult includes practices and folk beliefs. Especially probihitions around the mountain cult, brings about the fear of being punished directly or indirectly. In Turkish regions narratives it’s possible to mention of the extraordinary entities that punish people for disrespect to itself or the nature. Same entities can be seen in also different culture from all around the world. Entities imagined as harming, protecting or taboo are part of folklore as beliefs, practices and narratives from ancient times to presentday. This study aims to handle the entities that are connected with mountain cult and their archaic elements.