KIRGIZ TÜRKÇESİNDE UZUNLUK VE MESAFE ÖLÇÜMÜNDE KULLANILAN METAFORLAR VE ANTROPOMETRİK BİRİMLER

METAPHORS AND ANTHROPOMETRIC UNITS USED FOR LENGHT AND DISTANCE MEASUREMENT IN KYRGYZ TURKISH

Özet

Her millet kendi dilinin imkânlarındanfaydalanarak ve günlük yaşantıdaki ihtiyacınadayanarak kendine göre bir ölçü terminolojisioluşturmuştur. Bu da ya dilin kendi gramerunsurlarıyla, ya farklı kelimeler türeterek, yamecaz kullanımlar ya da yabancı dillerdenalıntılama yoluyla sağlanmıştır. Bugün kullanılanortak metrik sistemlerin kabulüne kadar Türkler defarklı ölçü terimleri kullanmışlardır. Dilin en aktifkullanılan sözcükler grubuna giren ölçü terimleri,tarihi devirler boyunca sosyal ve iktisadi hayatta,milletler arası ticari ilişkilerde bir ihtiyaç olarakdoğmuştur. Her milletin kendi oluşturduğu ölçüsistemini kullanmasıyla oluşan karmaşa, zamanlabu siyasi ve ticari ilişkilerde uluslararası birortaklığın sağlanmasını gerekli kılmıştır. Birnesnenin ağırlığını, uzunluğunu, büyüklüğünüveya mesafesini ölçmek için kullanılan bu terimlerKırgız Türklerinin söz varlığında da önemli ölçüdeyer tutmaktadır. Bu çalışmanın amacı KırgızTürkçesinde uzunluk ve mesafe ölçümündekullanılan terimlerin tespiti ve tasnifini yapmaktır.Kırgız Sözlükleri, Kırgız Dilinin DiyalektolojiSözlüğü ve bazı edebi eserler taranarak yapılan buçalışmadan elde edilen verilerle, ölçü bildirenterimlerin oluşum şekilleri anlaşılmayaçalışılmıştır.

Abstract

Every nation has created a measurement terminology according to its own needs, taking advantage of the possibilities of its own language and based on the needs of daily life. This is either achieved through the use of language by its own grammatical elements, either by deriving different words, by metaphorical uses, or by quoting foreign languages. Until the adoption of the common metric systems used today, Turks used different measurement terms. The measurement terms that belong to the most actively used words of language have emerged as a need in social and economic life and international commercial relations during historical periods. The confusion created by each nation using its own measurement system made it necessary to establish an international partnership in these political and commercial relations. These terms, which are used to measure the weight length, size or distance of an object, also have a significant place in the vocabulary of the Kyrgyz Turks. The purpose of this study is to identify and classify these terms used in Kyrgyz Turkic, Kyrgyz dictionaries, dialectology dictionary of Kyrgyz language and some literary works were searched and tried to understand the formation forms of giving and measuring terms.