İLKOKUL TÜRKÇE DERS KİTAPLARINDA NASREDDİN HOCA VE FIKRALARI

Özet

Eğitimin bir işlevi de kültürü yeni nesillere aktarmaktır. Dolayısıyla eğitimin tüm yapı taşlarında, bulunduğu toplumun kültürel izlerine yer verilmelidir. Eğitim sistemi içerisinde yer alan en önemli kaynaklardan biri olan ders kitapları da bu sorumluluğu yerine getirmeli; içinde bulunduğu toplumun öteden beri gelen davranış kalıplarına, geleneklerine, örflerine, sözlü ve yazılı edebiyatına, diline, inançlarına ve ahlaki yapılarına ait bilgiler barındırmalıdır. Bu hassasiyet Türk kültürü içerisinde yer alan önemli şahsiyetleri de kapsamalıdır. Bu şahsiyetlerden birisi de mutlaka Nasreddin Hoca’dır. Nasreddin Hoca hem tipinin sahip olduğu özellikleri ve ince, zarif nükteleriyle Türk aile yapısını, cemiyet hayatını, ticari faaliyetlerini, yeme içme alışkanlıklarını, dünya görüşünü geçmişten günümüze kadar taşımaya devam etmektedir. Nasreddin Hoca ve fıkralarının kültürel zenginliği onun, öğrenciler ile tanışıklığını dolayısıyla ders kitaplarındaki varlığını mecburi kılmaktadır. Araştırmada da bu düşünceden yola çıkılarak, Nasreddin Hoca fıkralarının ilkokul Türkçe ders kitaplarındaki varlığı, kullanılma sıklığı, çeşitliliği, yer verildiği tema, kullanıldığı kazanım belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma nitel bir yaklaşımla ele alınmış ve doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırmada veri kaynağı olarak 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları’nın hazırladığı veya kullanımına izin verdiği Türkçe ders kitapları ile her sınıf için belirlenen 4 özel yayınevinin hazırladıkları kitaplar taranmıştır. Araştırma sonucunda taranan 23 kitap içerisinde 74 Nasreddin Hoca fıkrası tespit edilmiştir. Fıkralar incelendiğinde fıkraların genelde bir araç olarak kullanıldığı, en fazla “Millî Kültürümüz” teması altında sunulduğu, “Okuduğu metinle ilgili sorulara cevap verir.” kazanımı için yoğun olarak kullanıldığı tespit edilmiştir.

Abstract

One of the functions of education is to transmit culture to the new generations. For this reason, cultural knowledge of the society should be included in all the building blocks of education. Textbooks, one of the most important resources in the education system, should also discharge this responsibility. The books should contain information about the long-standing behavior patterns, traditions, customs, oral and written literature, language, beliefs, and moral structures of the society. This sensitivity should include important leading figures in Turkish culture. One of these people is Nasreddin Hodja. Nasreddin Hodja, with both his character and anecdotes, has transmitted Turkish family structure, community life, commercial activities, eating and drinking habits, world view from past to the present. The cultural richness of Nasreddin Hodja and his anecdotes requires his acquaintance with the students. Therefore, it requires to cover Nasreddin Hodja's presence in the textbooks. In the research, based on this idea, the Nasreddin Hodja anecdotes in primary school Turkish textbooks, the frequency of their use, variety, the theme included, and the outcome have been the focus. The research was handled with a qualitative approach and document analysis was used. In the research, the books prepared by the Ministry of National Education and books prepared by 4 private publishing houses were analyzed. As a result of the research, 74 Nasreddin Hodja anecdotes were found to be in the 23 books scanned. When the anecdotes are examined, it is determined that the anecdotes are generally used as a tool. Anecdotes are mostly presented under the theme of "Our National Culture", "It answers questions about the text you read." It is concluded that it is used extensively for gain.