Dergiler / Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi / 2015 / Cilt: 0 - Sayı: 34
ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA HIRKA-İ ŞERİF CAMİİ'NİN 1847 SONRASI İNŞA SÜRECİ
- Sayfa
- 18–45
- DOI
- —
Özet
Hırka-i Şerif Camii ilk defa XVIII. yüzyılda Hz. Peygamberin VeyselKaranîye (Üveys-el Karanî) emanet ettiği hırkanın (Hırka-i Şerif) muhafazası veziyareti için inşa edilmiştir. 1847 yılında harap olan cami Sultan Abdülmecitinisteği üzerine dönemin Ebniye Müdürü Seyyid Abdülhalim Efendi tarafından1848-1851 yılları arasında yenilenmiştir. Hem ziyeretgah hem ibadethane olaraktasarlanan yeni cami; sekizgen planlı harim, harime kıble istikametinden bitişikhırka dairesi ve kuzey yönden alt katı son cemaat yeri, üst katı hünkâr dairesindenmeydana gelen kâgir bir yapıdır. Hırka-i Şerif dairesi ile hünkâr dairesi arasındakibağlantı harimi iki yandan kuşatan iki katlı ziyaret galerileri ile sağlanmıştır. Buçalışmada Hırka-i Şerif Camiinin 1847 yılından sonraki inşa süreci elealınmıştır. Bu çerçevede keşif ve inşa defterleri ayrıntılı biçimde incelenerekinşatta kullanılan malzemeler ve maliyetleri, işçilere ödenen ücretler, inşaatınilerleme süreci ve yapının geçirdiği onarımlara ilişkin değerlendirmeleryapılmıştır.
Abstract
Hırka-i Şerif Mosque was primarily built for housing and visiting for theHırka-i Şerif which was entrusted from the Prophet Muhammad to Veysel Karanî(Uveys-el Karanî) at 18th century. The Mosque which was devastated at 1847,was restored due to the Sultan Abdülmecit s request between the years 1848-1851 by the chief Architect Seyyid Abdülhalim Efendi. The new mosque which wasdesigned as both a place of pilgrimage and worship is a stone structure that wascreated with the sanctuary planned octagonal, the cardigan apartment adjacent tothe south of the sanctuary, the down stair in the north for the last community andthe upstairs for the Sultan s apartment. The connection between Cardigan sapartment and Sultan s apartment was provided by the duplex visiting gallerieswhich were surrounded on both sides. In this study, the building process of Hırka- i Şerif Mosque after 1847 has been dealt. In this context, exploration andconstruction notebooks have been examined in detail and the materials used inconstruction, their costs, wages paid to workers, progress of the construction andrepairs of the building has been evaluated.Keywords: Hırka-i Şeirf Mosque, Ottoman Architecture, Seyyid AbdülhalimEfendi, Hırka-i Şerif Giriş Fatih ilçesi, Muhtesip İskender Mahallesi nde yer alan Hırka-i ŞerifCamii, Hz. Peygamber in Veysel Karanî ye (Üveys-el Karanî)1verilmesinivasiyet ettiği (Ocak, 1982: 66-67,84-88) hırkanın korunması ve ziyaret edilmesiamacıyla ilk defa XVIII. yüzyılda inşa edilmiştir. 1847 yılı sonlarına doğru camive camiye bağlı binaların kullanılamaz hale gelmesiyle dönemin padişahıAbdülmecit in isteği üzerine 1848-1851 yıllarında yeniden inşa edilmiştir2 .Hırka-i Şerif Camii, günümüze kadar İstanbul ve Fatih i anlatan çeşitliyayınlara konu olmuş ancak bu yayınlarda cami ile ilgili genel bilgilere yerverilmiştir3. Veysel Karani nin hayatını anlatan çeşitli yayınlarda Hırka-i ŞerifCamii nden bahsedilmiştir. Fakat bu yayınlarda geçen bilgiler sanat tarihi1Veysel Karanî hakkında ayrıntılı bilgi için bknz. (Güldal, 2005: 3-13), (Tosun, 2013:74-75),( Sönmez, 1987: 23-42), ( Ocak, 1982: 43-84), (Şimşek, 1996: 16-17), (Köprülü,1975: 8).2Başbakanlık Osmanlı Arşivi (Buradan sonra BOA şeklinde). Ev.d 13385/3Cemazeyilevvel 12643Bu yayınlardan bazıları şunlardır: (Anonim, 1940: 48-49), (Aslanapa, 2004: 522-525),(Demir vd., 1991: 125-127), (Bağlam, 2013: 414-416), ( Aydın-İstekli-Er-Hacıoğlu,2001: 67-68), (Öneş vd., 2003: 51), (Öz, 1962: 71), (Anonim, 1984: 1911-1912). ARŞİV BELGELERİ IŞIĞINDA HIRKA-İ ŞERİF CAMİİ NİN 1847SONRASI İNŞA SÜRECİYrd. Doç. Dr. Selman CANMarmara Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi,Sanat Tarihi Bölümü, Öğretim Ü[email protected]ınar ŞAHİNMarmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü,Türk Sanatı Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Öğ[email protected]Öz Hırka-i Şerif Camii ilk defa XVIII. yüzyılda Hz. Peygamber in VeyselKaranî ye (Üveys-el Karanî) emanet ettiği hırkanın (Hırka-i Şerif) muhafazası veziyareti için inşa edilmiştir. 1847 yılında harap olan cami Sultan Abdülmecit inisteği üzerine dönemin Ebniye Müdürü Seyyid Abdülhalim Efendi tarafından1848-1851 yılları arasında yenilenmiştir. Hem ziyeretgah hem ibadethane olaraktasarlanan yeni cami; sekizgen planlı harim, harime kıble istikametinden bitişikhırka dairesi ve kuzey yönden alt katı son cemaat yeri, üst katı hünkâr dairesindenmeydana gelen kâgir bir yapıdır. Hırka-i Şerif dairesi ile hünkâr dairesi arasındakibağlantı harimi iki yandan kuşatan iki katlı ziyaret galerileri ile sağlanmıştır. Buçalışmada Hırka-i Şerif Camii nin 1847 yılından sonraki inşa süreci elealınmıştır. Bu çerçevede keşif ve inşa defterleri ayrıntılı biçimde incelenerekinşatta kullanılan malzemeler ve maliyetleri, işçilere ödenen ücretler, inşaatınilerleme süreci ve yapının geçirdiği onarımlara ilişkin değerlendirmeleryapılmıştır. Anahtar kelimeler: Hırka-i Şerif Camii, Osmanlı Mimarisi, Seyyid AbdülhalimEfendi, Hırka-i Şerif.The Construction Process of Hırka-i Şerif Mosque after 1847 in theLight of Archive DocumentsAbstract Hırka-i Şerif Mosque was primarily built for housing and visiting for theHırka-i Şerif which was entrusted from the Prophet Muhammad to Veysel Karanî(Uveys-el Karanî) at 18th century. The Mosque which was devastated at 1847,was restored due to the Sultan Abdülmecit s request between the years 1848-1851by the chief Architect Seyyid Abdülhalim Efendi. The new mosque which wasdesigned as both a place of pilgrimage and worship is a stone structure that wascreated with the sanctuary planned octagonal, the cardigan apartment adjacent tothe south of the sanctuary, the down stair in the north for the last community andthe upstairs for the Sultan s apartment. The connection between Cardigan sapartment and Sultan s apartment was provided by the duplex visiting gallerieswhich were surrounded on both sides. In this study, the building process of Hırka- i Şerif Mosque after 1847 has been dealt. In this context, exploration andconstruction notebooks have been examined in detail and the materials used inconstruction, their costs, wages paid to workers, progress of the construction andrepairs of the building has been evaluated.