JEOPOLİTİK VE STRATEJİK AÇIDAN TÜRK BOĞAZLARI VE ÇANAKKALE MUHAREBELERİ

Özet

Denizaşırı ticaretin başlamasından bu yana dünyanın önemli geçiş noktalarından biri olan Türk Boğazları sadece bu toprakların değil, çevre bölgelerde oluşan devletlerin ve büyük güçlerin tarihlerinin ve politikalarının şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Türk topraklarının ve özellikle de Türk Boğazlarının jeopolitik önemi 1914-1918 yılları arasında uluslararası krizlerde ve bu krizlere üretilen çözüm önerileri ve inşa edilmeye çalışılan yeni düzende oldukça büyük olmuştur. 100. yılını geride bırakmaya hazırlanan Çanakkale Savaşlarına da bu çerçevede bakmak gerekmektedir. Zira Çanakkale Muharebeleri, sadece Birinci Dünya Savaşında açılmış cephelerden biri değil, aynı zamanda XIXuncu yüzyıl diplomasisinin önemli sorunlarından biri olan Şark Meselesi ne çözüm bulma ve Büyük Oyun a son verme arayışlarının sonucudur. Ratzel, Mackinder, Spykman ve bunlar gibi teorisyenler tarafından ortaya konulan jeopolitik yaklaşımlar çerçevesinde büyük güçlerin aralarında yaşadıkları rekabet ve bu güçlerin dünya üzerinde etki alanları tanımlanırken Türk Boğazlarına yönelik stratejik hedeflerinin tahlil edilmesi, iktisadi, siyasi, askerî ve stratejik açıdan Çanakkale Harekâtının arka planının irdelenmesi gerekmektedir. Birbirinden ilginç ve iç içe geçmiş birtakım stratejik hedeflerle açıldığını gördüğümüz Çanakkale Cephesi karşısında imparatorluk Türkiyesi bir taraftan askerî baskıları kendisinden umulmayan bir şekilde gösterdiği başarı ile geçersiz kılmış, savaş sonrasında da Boğazlarla ilgili uluslararası anlaşmaları feshederek yüklenimlerden kurtulmaya ve bu coğrafyaya siyaseten doğrudan hâkim olmaya çaba göstermiştir.

Abstract

The Turkish Straits, which have become one of the most important passage points in the world since the beginning of the overseas trade, have played an important role in shaping the history and policies of not only Turkey but also the states in the surrounding areas and the great powers. The geopolitical significance of Turkish territories and particularly the Turkish Straits considerably increased between 1914 and 1918 during the international crises, during the efforts to settle these crises and during the period where a new order was tried to be established. It would be proper to assess the Çanakkale battles, which left their 100 th anniversary behind, within this framework. Çanakkale was not only one of the fronts of the First World War, but this campaign was also the result of the efforts to settle the Eastern Questionthat was one of the important problems of the 19thcentury diplomacy and to end the Great Game . When the competition among the great powers and the influence of these powers on the world are defined within the frame of the geopolitical approaches that were outlined by the theorists such as Ratzel, Mackinder and Spykman, background of the Çanakkale campaign should be examined in economic, political, military and strategic terms in order to analyze their strategic objectives for the Turkish straits. In the Çanakkale front that was opened with some interesting and intertwined aims, Turkey surprisingly managed to eliminate the military pressures. In the port-war period, she cancelled the international conventions regarding the Straits, and thus tried to get rid of her liabilities and to be influential in her geography in political terms.