TÜRK HALK TİYATROSU'NUN SİNEMAYA ETKİLERİ

Özet

Çağdaş sanat, geçmişin yaratıcı çalışmalarının üzerinde yükselir. Bazı dönemlerdegeleneksel olana tepki gösterse de bir yanıyla bu mirastan beslenir. Türk sanatı özelliklemimari, edebiyat, müzik ve tiyatro konularında zengin bir kültürel ve sanatsal geçmişesahiptir. Yüz yaşına giren Türk Sineması, bu sanatsal mirastan kimi zaman bilinçli olarakkimi zamansa bilmeden yararlanmıştır. En fazla yararlanılan kaynaklar; Karagöz, meddah,ortaoyunu gibi Türk halk tiyatrosu ile sözlü anlatılar ve yazılı mizah edebiyatının kimiörnekleri olmuştur.Türk halk tiyatrosuyla ve sözlü edebiyatla sinemanın ilişkisi, olay örgülerinin perdeyetransfer edilmesi ve yüzyıllar içinde kendisini ispatlamış garantili güldürme tekniklerininödünç alınması biçiminde başlamıştır. Zira Karagöz, Ortaoyunu, Meddah ve diğer sanatlar,yüzlerce yıl boyunca toplumun seyir zevkine yönelik ihtiyacı gidermişlerdir.Bu seyirlik oyunların tümü sözün gücüne ve hareket komiğine dayalıdır. Bu geleneksinemamızı da etkilemiştir. Türk halk tiyatrosunda eleştiri sanıldığının aksine vardır ancakbilinçli bir muhalefet kurumu biçimine tam olarak dönüşemez. Bu gelenekten beslenengüldürü sinemasında da benzer eğilimler ve nitelikler göze çarpar. Bu filmlerde eleştirigeleneğinin kurumsallaşmadığı bir topluma özgü; kimseyi kırmadan kendisi de kırılmadaneleştiri yapmanın yolları keşfedilmeye çalışılmıştır.

Abstract

Contemporary art rises on the creative works of the past. Contemporary Turkish art posseses a rich cultural and artistic history, especially in the fields of architecture, literature, music and the theatre. Turkish cinema has benefited from this heritage sometimes purposefully and at other times without even realising it. The sources that have most benefited from traditional spectacle art are mediums such as; Karagöz, Meddah, Ortaoyunu as well as examples of narrated stories such as Keloğlan and various examples of written humour literature. The relationship between cinema and traditional spectacle arts and oral literature starts with the transferring of the situation patterns on to the white screen and the borrowing of tried and tested comedy techniques performed over hundreds of years. Traditional Turkish Theatre successfully satisfied the publics taste of spectacle through the years. Traditional Turkish Theatre heavily depends on the strength of wording. This tradition affected Turkish cinema as well. Contrary to the supposition, criticism does exist in the Turkish spectacle. However, it never evolves into the conscious opposition establishment as in the western perspective. Similar tendencies and attributes can be observed in cinema comedy that feeds from this tradition. These films try to explore ways of criticism without upsetting anyone, specific to a society with no established criticism tradition.