YALVAÇ İLÇESİ ÖLÜMLÜK-DİRİMLİK DOKUMALARI

Özet

IspartailiYalvaçilçesigeçmiştenbugünedüzdokumacılığınyapıldığıönemlimerkezlerdenbirisidir.Yörük yerleşimyeriolmasınındaetkisiyleuzunzamandırkirkitlidokumacılığınköklübirgelenekoluşturduğu yörede, çeşitli kullanım amaçları için dokunan ürünler arasında ölümlük-dirimlik dokumalar da bulunmaktadır. Sargı kilimiya da ahretlik adıyla da bilinen bu dokumalar defin sırasında kullanılmakta,sonrasındadacamivecemevigibiibadethanelerebağışlanmaktadır.Günümüzdeilçede dokumacılıkoldukçaazalmıştır.Bununlaberaberdokumacılarınevlerindebulunan,öncedendokunmuş ürünlerdemakinehalısıgibiürünlerledeğiştirmeyapılarakköyleregelensatıcılartarafındanalınmıştır. Ancakdokumacılıkazalmaklaberaberölümlük-dirimlikkullanmageleneğidevamettirilmekte,buamaçla kullanılacakdokumalarçeyizlerdebugündeyeralmaktadır.Anadolununhemenheryöresindevarolanbu gelenekte, ölümlük-dirimlik dokumalar zamanı geldiğinde kullanılmak üzere her genç kızın çeyizine eklenmekteyadakadınlarevlendiktensonrahemkendilerihemdeeşleriiçinbukilimleridokuyarakbir kenarda bulundurmaktadırlar. Bu çalışma da Yalvaç yöresi düz dokuma kültürü içerisinde yer alan ölümlük dirimlik kilimlerin dokuma tekniği, renk, motif ve desen özellikleri incelenmiştir. Araştırma sonucunda,dokumalarıngeçmiştebitkiselboyalarkullanılarakboyanmışipliklerleüretildiğiancakyakın zamanlardabitkiselboyakullanımınınazalarakyeriniyapayboyalarınaldığıbelirlenmiştir.Kendineözgü renk,motifvedesenözelliklerinesahipolanbudokumalardapıtrak,kurtizi,saçbağı,göz,koçboynuzu, çengel,kuş,canavarayağı,yıldız,sandık,akrep,muskavesuyolugibimotiflerinsıklıklakullanıldığıtespit edilmiştir.

Abstract

Yalvaç district of Isparta is the center of plain weaving from past to present. By being a nomadicsettlement, kirkit weaving is a rooted tradition in this region and ölümlük-dirimlik weavings is one of theproducts that has been woven for a variety of using. These weavings are known asSargı Kilimi orahretlik and they are used during burial process, then they are being donated to mosques or cemhouses. Today, weaving is greatly diminished in district. Nevertheless, rugs that has been woven before istaken by dealers who come to villages and changed with machine-made rugs. Although weaving is greatlydiminished, ölümlük-dirimlik tradition is going on and these weavings exist in unmarried girls dowry.This tradition consists in almost every region of Anatolia, ölümlük-dirimlik is a part of unmarried younggirls dowry for them and their husbands and they are being used when their time comes. As a result ofresearch, it s been found that weavings are colored by herbal dyes replace with synthetic dyes by time.Each of them have their unique motifs and patterns and motifs like velcro-type, hair band, eye, cleat,hook, bird, monster feet, star, chest, scorpion, amulet and waterway are often used.