Arkeoloji ve Toplumsal Tarih: 19. Yüzyıl Sonunda Osmanlı Coğrafyasında Arkeolojik Kazı İşçileri

ARCHAEOLOGY AND SOCIAL HISTORY: ARCHAEOLOGICAL EXCAVATION WORKERS IN THE OTTOMAN TERRITORY AT THE END OF THE 19TH CENTURY

Özet

19. yüzyıl sonunda Osmanlı coğrafyasının pek çok bölgesi dünya arkeolojisinin ilgi odağıydı. Bilhassa Mezopotamya ve Batı Anadoluda çok sayıda Batılı arkeolog ve tarihi eser meraklısı kazılar ger- çekleştiriyordu. Kazı süreçleri ve bulunan eserlerle ilgili çok sayıda yayınlar yapılıyordu. Bu kazılar ve ilgili yayınlar bugüne dek arkeoloji biliminin malzemeleri olarak değerlendirilmiştir. Oysa bu kayıtlar son dönem Osmanlı toplumsal tarihine ilişkin de çok sayıda veri içermektedir. Bu çalışmada söz konusu veriler üzerinden, 19. Yüzyılda Osmanlı coğrafyasındaki arkeolojik kazılarda çalışan işçilere iliş- kin bazı gözlemlere ulaşılmaktadır. İşçi kavramı, işgücü piyasası ve işçi bulma zorlukları, işçilerin sayıları, vasışarı, etnik kimlikleri, ücretler ve ödemeler, işçilerle yaşanan sorunlar gibi konula ele alınmaktadır. Arkeoloji ile toplumsal tarih çalışmaları arasındaki ilişkilere işaret edilmektedir.

Abstract

At the end of the 19th century, many regions of the Ottoman territory were the center of attention of international archaeology. A large number of western archaeologists and antiquarians were conducting excavations, especially in western Anatolia and Mesopotamia. Numerous works on these excavations have been published. These excavations and their publications still make up the main material for the science of archaeology. However these also are a large source of data concerning the social history of the late Ottoman era. This study offers some observations on workers of archaeological excavations in the Ottoman Empire in the 19th century, regarding labourers, the labour market and the difficulties of finding work, the number of workers, their skills, ethnic identities, wages and benefits, and problems related to these workers. The relationship between the various archaeological studies and social history is discussed.