Yenikapı'daki Tarihi Liman Surlarının Durumlarının Değerlendirilmesi ve Korunmaları İçin Öneriler

AN ASSESSMENT OF THE CURRENT CONDITION OF THE SEA WALLS AROUND THE THEODOSIAN HARBOR IN ISTANBUL AND PROPOSALS FOR THEIR CONSERVATION

Özet

Marmaray Projesi kapsamında yürütülen Yenikapı Kurtarma Kazılarıyla gündeme gelen ve içinde yapılan arkeolojik çalışmalarda kentin tarihiyle ilgili şaşırtıcı birçok veriye ulaşılan Theodosius Limanı, Geç Antik dönemde Konstantinopolisin güney kıyısında kurulmuştu. Kuzeyden limana dökülen Lykos Deresinin taşıdığı millerin etkisiyle dolan ve 12. yüzyılda ticari etkinliğini yitiren liman, daha sonra Vlanga, ya da Langa olarak anılan bir bostana dönüşmüştür. Osmanlı dönemi boyunca da bostan olarak kullanılan Langayı çevreleyen eski liman surları, yüzyıllar boyu ayakta kalmış; 19. yüzyılın ikinci yarı- sından itibaren bayındırlık ve şehircilik faaliyetlerinin hız kazanmasıyla önemli kayıplar vermiştir. Bu araştırma kapsamında ilk olarak tarihi limanı çevreleyen surların izleri ve bu konuda yapılmış araştırmalar incelenmiş; tarihi surların günümüze ulaşan bölümleri saptanarak mevcut durumları incelenmiş- tir. Ayakta kalabilen sur ve kulelerdeki farklı malzeme ve yapım tekniği özelliklerinden yararlanılarak, yapım/onarım dönemleri belirlenmeye çalışılmıştır. Toprak üstünde mevcut olan ve Yenikapı Kazılarıyla ortaya çıkan sur kalıntılarının korunması önemli bir konudur. Kimi henüz tescilsiz ve harap durumda olan bu değerli arkeolojik mirasın karşı karşıya olduğu fiziki, yasal ve planlama ile ilişkili koruma sorunları irdelenmiştir. Kentin arkeolojik mirasının önemli bir bileşenini oluşturan Theodosius Limanı surlarından geriye kalan parçalar ve Yenikapı kazı alanında ortaya çıkan sur, rıhtım, iskele gibi kalıntıların korunmasına yönelik çalışmaların bütüncül bir yaklaşımla ve arkeolojik mirasın korunmasına, sunumuna yönelik uluslararası sözleşmeler ve tüzükler ışığında ele alınmasına gerek duyulmaktadır.

Abstract

The Harbor of Theodosius was established on the southern coast of Constantinople in Late Antiquity. The harbor was protected by high walls which were part of the fortifications along the Marmara coast of the city. Lycos River, which flew into the harbor carried earth and as a result of the silting, the harbor had to stop its activity in the 12th century. The silted harbor basin became an orchard with the name of Vlanga or Langa and continued to be used for agricultural activity until the 20th century. During the Ottoman era, the sea walls were not maintained regularly; yet the walls surrounding the old harbor survived the vicissitudes of time with their firm structures. Starting from the second half of the 19th century, the construction of the railroad and other public works near the Marmara Sea Walls resulted in significant losses to the harbor walls. Within this research, the history and the current state of the harbor and adjoining sea walls have been surveyed. There are different construction techniques which reveal that there have been several repairs and restorations in the walls during their long history. Unfortunately, the surviving parts of the sea walls are in an advanced state of deterioration and they demand urgent action. Some parts are not even listed and need legal protection which has to be followed by preventive measures to stop further deterioration. The excavations at Yenikap revealed significant elements like quays and wharfs. These and the remaining parts of the walls need an integrated approach for the conservation and presentation of the ancient harbor in line with the international charters on the conservation of archaeological heritage.