Dergiler / Arkeoloji ve Sanat / 2015 / Cilt: 0 - Sayı: 149
Side Liman Bölgesi Kutsal Alanın Tarihsel Gelişimi İçinde Büyük Bazilikanın Mimari Özellikleri
- Dergi
- Arkeoloji ve Sanat
- Sayfa
- 89–106
- DOI
- —
Özet
Side antik kenti, Akdeniz Bölgesinde Antalyanın doğusunda yarımadanın ucunda yer almaktadır. Tarih boyunca birçok gezgin ve araştırmacı burayı ziyaret etmiş, ancak ilk bilimsel çalışmalar Arif Müfid Mansel tarafından yapılmıştır. Birçok Roma ve Bizans Dönemi eser barındıran Sidenin güneyinde liman bölgesin- deki kutsal alanda Roma Dönemi tapınakları ile Erken ve Geç Bizans Dönemi bazilikaları ve martyrion yer almaktadır. Büyük bazilikanın dış beden duvarları, atrium nişleri ve apsisi kısmen ayaktadır. Bazilikanın genel planı tapınakların sütun dizelerinin akslarına göre oturtulmuştur ve tapınakların yapı taşları da burada tekrar kullanılmıştır. Büyük bazilika atrium, exonarteks, narteks, üç nef, apsisi ve pastophorion bölümlerinden oluşmaktadır. Orta nef yan neflerin iki katı genişliğindedir. Narteks bölümüne açılan yan mekanların, üst kata çıkışları sağladıkları düşünülmektedir. Doğu cephesinde ana aksa yerleştirilmiş olan apsis bölümü dışarıdan kapalı, yan neflerin sonunda yer alan pastophorion olarak adlandırılan iki yan mekan ise doğu cephesinden dışarıya açılmaktadır. Bemanın yükseltilmiş mermer döşemesinin üstüne geç dönem bazilikası inşa edilmiştir. Bazilikanın güneydoğusuna sonradan eklenmiş olan kubbeli yapı, Mansel ve Eyice tarafından martyrion olarak tanımlanmıştır. Büyük bazilikada in situ duran yapı taşları ve ele geçen diğer buluntular göz önüne alındığında, Erken Hıristiyanlık mimarisinin törensel ve dinsel özelliklerini gösteren tüm bölümlerin burada yer aldığı görülmektedir. Plan ve boyut oranlarına bakarak büyük bazilikanın Erken Bizans Dönemi mimari özellikleri taşıdığı ve daha çok Doğu Suriyedeki aynı dönem bazilikalara yakın olduğu anlaşılmaktadır.
Abstract
Side ancient city is located east of Antalya on the point of the peninsula. Throughout history many rese- archers visited this place but the first academic research was started by Arif Müfid Mansel.There are lots of pieces from the Byzantine and Roman periods. In the south of Side you can find temples of the Roman Empire and the early Byzantine basilicas and a martyrion. The outer body of the Big Basilica, the atrium and apses can be still seen. The main plan of the basilica is set in the axis of the columns of the temple and the temple s building stones were reused. The Big Basilica consist of an atrium, exonarthex, narthex, 3 nave apses and a pastophorion. The middle nave is twice as wide as the side naves. The side openings to the narthex area imply that there was a way upstairs. In the east the apse on the main axis is closed to the outside. The two pastophorion located on the side apses open to the outside from the east. The early period basilica is built upon the high marble bema. In the south east of the basilica there is an added dome construction defined as a martyrion by Mansel and Eyice. When we consider the whole area of the Big Basilica we see early Christian architecture, with all the rituals and religious activities located there. When we look at the plan and the size of the basilica we can say that the Big Basilica is similar to basilicas in east Syria and it was probably built during the same period.