Dergiler / Arkeoloji ve Sanat / 2018 / Cilt: 158 - Sayı: 158
Türkiye’nin Arkeolojik Alan Koruma Tarihinde Karatepe Aslantaş’ın Yeri
- Dergi
- Arkeoloji ve Sanat
- Sayfa
- 137–152
- DOI
- —
Özet
1947 yılında Alman arkeolog T. Bossert tarafından kazılmaya başlanan Karatepe Aslantaş’ta açığa çıkan ortostatlar, heykeller ve yazıtlar Geç Hitit Dönemi'yle ilgili çok önemli bilgileri ortaya koymuştur. Özellikle çift dilli yazıtların çözümlenmesiyle Luvi hiyeroglifinin okunması bilim dünyasında büyük bir heyecan yaşatmıştır. Kazı ekibi alanla ilgili arkeolojik araştırmalarını büyük ölçüde tamamladıktan sonra başka bir kazı alanında çalışma yapmayı planlarken, ekip üyesi Halet Çambel Karatepe Aslantaş’ın yerinde korunması ve sergilenmesi için çalışmaları sürdürme kararı almıştır. 1950 yılında Roma’da Roma Merkezi Restorasyon Enstitüsü kurucu müdürü Cesare Brandi'yle görüşen Çambel, enstitünün Karatepe Aslantaş’ın taş eserlerinin konservasyonunu üstlenmesini sağlamıştır. Modern restorasyon kuramının öncü isimlerinden olan Brandi’nin kendisi de bizzat Karatepe’ye gelerek alanın korunması ilkeleriyle ilgili bir rapor hazırlamış ve taş eser konservaryonunun yanı sıra arkeolojik kalıntıların üzerine bir koruyucu çatı yapılmasının da şart olduğunu belirtmiştir. Brandi’nin önerileri doğrultusunda geliştirilen koruma çatısı dünyanın ilk koruma çatılarından biri olmuştur. 1958 yılında Türkiye’nin ilk iki milli parkından biri olarak ilan edilen Karatepe Aslantaş’ın yakınındaki köyün de gelişmesi ve bölge insanının arkeolojik alana sahip çıkması için de pek çok çalışma yapan Çambel, arkeolojik alan korumanın yanı sıra, kültürel peyzajın korunması, toplumda farkındalık yaratma gibi günümüzde çok önemsenen koruma konularının Türkiye’de öncü uygulamalarını gerçekleştirmiştir. Bu makalede Çambel’in Karatepe Aslantaş’ta 1947’den 2014’te vefatına kadar gerçekleştirdiği koru-ma sergileme çalışmaları değerlendirilerek, bu büyük projenin Türkiye’nin arkeolojik alan koruma tarihindeki yeri ve sonrasındaki projelere katkısı ortaya konacaktır.
Abstract
The paper will be a brief presentation on the state of art of the historic development of archaeo-logical site management in Turkey as exemplified at Karatepe Aslantaş. The archaeological site of Karatepe Aslantaş reputed with its sculptures, orthostats, bilingual inscriptions had been extensively excavated from 1947 to 1957 exposing remains of a hitherto unknown Late Hittite kingdom. As it was the conventional practice of those years, the excavation team had taken a decision to aban-don the site, starting a new project somewhere else. Halet Çambel one of the young members of the team had decided to stay at the site in the prospect of preserving the remains in their original environment, a novel concept for this time. On this line Çambel after an arduous search established contact and collaboration with the leading figure Cesare Brandi not only in preservation but also on restoration of the site. It would be an understatement to consider what had been accomplished within the frame-work of this project simply as conservation and restoration of architectural remains. The methodology and extensive documentation meticulously carried out at Karatepe Aslantaş stands now as one of the earliest and most extensive example of such work. Çambel continued working for the management of the site until her death constructing protective shelters over the remains, the first in Turkey and one of the earliest in the world, taking measures for the protection of natural environment, developing awareness among the local communities. It should be taken into consideration that Çambels achievements were far ahead of her time conceptually and in practice. If at present Karatepe Aslantaş stands as a fully developed open-air site museum within its cultural environment it is consequential to Çambels far reaching vision and insistence that lasted for over a half century. Along with Çambels work at Karatepe Aslantaş the paper will also be touching on the historic development of conservation, restoration and site management from the 19th century on.