Türkiye’de Paleolitik Çağ Arkeolojisinin Geleceği

Özet

Afrika ve Avrasya arasında geniş bir alan kaplayan Türkiye, çeşitlilik gösteren iklimsel ve çevresel koşullara sahip olması nedeniyle, Paleolitik araştırmalar için hem insanların adaptasyonu hem de “kültürlerin endemizmi”nin anlaşılması için büyük öneme sahiptir. Bu potansiyeline karşın, Türkiye’de Paleolitik Çağ arkeolojisi uzun süredir ihmâl edilmiştir ve olması gereken durumda değildir. Bu durumun nedenleri çeşitlidir; Paleolitik Çağ arkeologlarının az sayıda olması bu nedenlerden biridir. Günümüzde ülkedeki arazi çalışmaları sınırlıdır, ülkenin potansiyelini yansıtmaktan oldukça uzaktır, yayınlar genellikle uluslararası bilimsel standartlarda değildir ve Türkiye’de Paleolitik Çağ arkeolojisi esasen insanlık tarihinin anlaşılması için buluntuların yorumlanmasından çok buluntuların tanım-lanmasına (ya da tipolojisine) odaklanmıştır. Dahası yerbilimleri ile Pleistosen arkeolojisi arasındaki işbirliği yok denecek kadar azdır. Bu durum çevresel ortamların ve mutlak kronolojik bilgilerin edini-lememesi sonucunu doğurmuştur. Son beş yılda başlatılmış olan yeni arazi çalışmalarıyla birlikte yeni bir araştırma dönemine girildiği anlaşılmaktadır. Ancak Türkiye’de Paleolitik Çağ arkeolojisinin çok disiplinli araştırma kadar, kuram ve yöntem üzerine çalışılmasını da gerektiren bir paradigma değişi-mine ihtiyacı vardır. Bu çalışmanın amacı Türkiye’de Paleolitik Çağ arkeolojisinin gerçek potansiyeline kavuşması için bir araştırma güzergâhı önermektir.

Abstract

Turkey covers a vast area at the conjunction of Africa and Eurasia. Due to its variable climate and environmental setting the Paleolithic research in this area is crucial for understanding both adapta-tions and the “endemism of cultures”. However the Paleolithic archaeology in Turkey has long been neglected and is far from the desired status. The reasons behind this are diverse; the limited number of Paleolithic archaeologists is one of them. Today the fieldwork projects in Turkey are very limited, far from reflecting the true potential of Paleolithic presence in this country, the publications usually does not meet international scientific standards and Paleolithic archaeology in Turkey is mostly con-centrated on description (or the typology) of artifacts themselves rather than their interpretations for understanding human history. Moreover, the collaboration between earth sciences and archaeology is usually missing. This creates a lack of information about environmental settings and more impor-tantly the absolute chronology. A new era of research is emerging in the last five years with recently initiated field projects. The Paleolithic archaeology in Turkey, however, still desperately needs a para-digm shift that must include multi-disciplinary research as well as studies in theory and method. The aim of this article is to suggest a research agenda for the Paleolithic archaeology in Turkey.