Yerel Kültür ve Arkeoloji.Komana’da Katılımcı Süreçler

Özet

Yaşar Kemal biz arkeologlara Halet Çambel’i “yalnızca toprak altı ile değil üstü ile de ilgilenen” bir arkeolog olarak tarif ederken çok önemli bir sorumluluk hatırlatır. O’nun toprağın üzerini gücünün yettiği kadar öğrendiğini ve sevdiğini, ve bu bilgi ve duyguyu Karatepe’deki kazılarında birlikte çalıştığı insanlara aktardığını anlatır. Halet Çambel gerçekten de 1950’lerden itibaren başlayan kazı çalışmalarında yerel halk ve özellikle de kadınlar ile yakın iletişim kurmuş, bölgeye o zaman neredeyse unutulagelmiş bir zanaat olan kilimciliği tekrar getirmiş ve geleneksel yöntemler ile üretimi, toplumda kadının yerini ve yerel kültürün güçlenmesini desteklemiştir. Bugün birçok arkeolojik araştırma projesi bulundukları yerdeki yerel halk ile sağlıklı ilişkiler kurma gayretindedir. Bu kapsamda özellikle kültürel mirasın uzun vadeli korunmasına yönelik eğitim faaliyetleri ile yerel kalkınmayı ve turizmi desteklemeyi hedefleyen faaliyetler öne çıkmaktadır. Bu faaliyetler önemli faydalar sağlamaktadır ancak başarıları, sürdürülebilir olmalarında yatar. Tokat Komana’da da arkeolojik araştırmalar kapsamında kadınlar ve çocukları hedef alan birçok eğitici faaliyet düzenlenmiş, sürdürülebilir gelişmeyi ve kültürel mirası korumayı hedefleyen Komana Yerel Kalkınma Derneği kurulmuştur. Bu makalede yerel kültür ve arkeoloji ilişkisi Halet Çambel’in insancıl ve ileri görüşlü bakış açısı çerçevesi içerisinde değerlendirilecektir.

Abstract

Yaşar Kemal reminds us, the archeologists, a very important responsibility when he describes HaletÇambel as an archaeologists who not only investigated what is underground but also above theground. He goes on to say, she had learned about and loved what is above the ground as muchas she could and transformed this into a warm and loving relationship with the people she workedwith during her excavations at Karatepe. Throughout the excavations starting from 1950s Çambelhad indeed established close relations with the locals and especially women, re-introduced kilimweaving, an almost forgotten handicraft by then, supported the locals to continue production intraditional ways, emphasized women’s power in society and helped local culture flourish throughtraditional handicrafts. Today, many archaeological excavations make an effort to establish a healthyrelationship with the local people they are in touch with. One of the main activities within this frameis educational workshops directed towards increasing protection of cultural heritage. They have alsobeen supporting production of local goods targeting local development through tourism. Whilethese efforts are valuable, their sustainability seems to be a must for their success. At Komana, nearTokat we have also been conducting educational and other activities with women and children since2009 in the context of our archaeological work. The most significant among these is certainly thefoundation of an NGO under the name Komana Local Development Association with the purpose ofsustainable development and preservation of archaeological heritage. In this paper, the relationshipbetween local culture and archaeology will be analyzed with an emphasis on the humanitarian andprospective outlook of Halet Çambel.