Erzurum-Sarıveli Höyük’teTunç Çağı Yerleşmeleri Sorunu

Özet

Sarıveli, Erzurum’un Karaçoban ilçesinde bulunan bir höyük yerleşimidir. 1985-2004 yılları arasında Erzincan-Erzurum-Kars araştırmalarımız sırasında bu höyüğün yeri, fiziki durumu, boyutları ve kültür belgeleri hakkında detaylı bilgiler toplanmış, kaydedilmişti. 1974’te Erzurum’un Sarıveli köyünden, köy yolu yapım çalışmaları sırasında bulunduğu söylenen iki parça Van-Urmiye tipi boyalı kap Erzurum müzesine getirildi. Bu tarihten sonra Sarıveli, bir Orta Tunç Çağı yerleşmesi olarak düşünülmüş ve Orta Tunç Çağı’nı da içine alan bir döneme tarihlenen Van-Urmiye boyalı çanak çömlek kültürü ile doğrudan ilişkilendirilmiştir. Sarıveli üzerinde yaptığımız son araştırmalar bu iki gözlemi yeterince desteklemiyor. Seramik malzeme ışığında Sarıveli’nin arkeolojik kültürel kimliğini ortaya koyarak şu iki sorunu tartışalım: 1) Bu boyalı çanak çömlekler Sarıveli’den mi geliyor? 2) Sarıveli höyük bir Orta Tunç Çağı yerleşmesi midir? Sarıveli’den topladığımız çanak çömlek parçalarının % 95’i, kolaylıkla MÖ 1. bin yılın ilk çeyreğine tarihlenebilecek özellikler taşıyor. Bu durumda Sarıveli’nin aslında bir Urartu yerleşmesi olduğunu söylemeliyiz. Mevcut malzeme bizi yanıltmıyorsa Erken Tunç Çağı ve Orta Tunç Çağı bu höyükte temsil edilmiyor. Mevcut malzemeye göre Sarıveli’nin olası tabakalaşması için en iyi öneri şu olabilir: Orta Çağ (% 3), Orta Demir Çağı (% 95) ve Son Tunç Çağı (% 2). Diğer taraftan Sarıveli’nin Tunç Çağı çanak çömleği MÖ 2. binyılın ikinci yarısına tarihlenen Sos III ve Bulamaç II malzemesi ile yakından ilişkilidir. Mevcut malzeme Sarıveli höyüğünün büyük ihtimalle en erken Son Tunç Çağı’nda kurulduğunu gösteriyor. “Van-Urmia boyalıları”na gelince. Bu boyalı kapların Sarıveli kaynaklı olduğuna dair tek teyit onları müzeye getirenlerin sözlü ifadeleridir. Müze kayıtlarının da bu konuda yapabileceği hiçbir şey olmadığı yaptığımız son araştırmalarda ortaya çıktı. Bu nedenle anılan boyalıların Sarıveli kaynaklı olduğu fikrine ve Sarıveli’nin “son derece önemli bir Orta Tunç Çağı merkezi” olduğu iddiasına şüpheyle bakmak zorundayız.

Abstract

In 1974, it was reported that two pieces of Van-Urmiye type painted pottery were brought to theErzurum museum from the Sarıveli village of Erzurum. Vessels were found during the so-called vil lage road construction works. After this date Sarıveli has been thought as ‘an important MiddleBronze Age settlement’ and also it has been directly related to the Van-Urmiye painted potteryculture, dated to a time period including the Middle Bronze Age. However our recent surveys onSarıveli do not sufficiently support these two observations. Lets discuss the following two problemsby revealing the archaeological cultural identity of the Sarıveli in the light of the ceramic material: 1)Are these painted pottery originated from Sarıveli? 2) Is the Sarıveli höyük ‘an extremely importantMiddle Bronze Age settlement’? 95% of the sherds collected by us from Sarıveli reflect featuresthat can be easily dated to the first quarter of the 1st millennium BC. Under these circumstances wehave to express that Sarıveli is essentially an Urartian settlement. If the available material does notmislead us, the ‘Early Bronze Age’ and ‘Middle Bronze Age’ do not seem to be represented on thishöyük. According to the available pottery the best suggestion for possible stratification of Sarıvelimight be the following: Middle Ages (3%), Middle Iron Age (95%) and Late Bronze Age (2%). TheBronze Age pottery of Sarıveli is closely related to the material of Sos III and Bulamaç II, dating tothe second half of the 2nd millennium BC. Therefore the available material indicates that the ancientSarıveli was most likely established earliest in the Late Bronze Age. As to the painted pottery. Theonly one confirmation that these painted pottery are of Sarıveli origin is just verbal statements of thepeople who brought them to the museum. Our recent investigations have showed that the relevantmuseum records do not have any information to show that these vessels were excavated anywherein the of Sarıveli village. Therefore we have to look with suspicion to the idea that these vessels areof Sarıveli origin and the claim that Sarıveli is ‘an extremely important Middle Bronze Age center’. Itis doubtful that the painted pottery in question emerged from within the Sarıveli höyük under thesecircumstances.