UZGUR HÖYÜK’TEN (SAMSUN, TÜRKİYE) ÜNIK APLİKELİ DAR AĞIZLI BİR KAP

Özet

Samsun’da (Türkiye) Karadeniz’e hâkim bir tepe üzerinde yer alan Uzgur Tümülü’ünde Samsun Arkeoloji Müzesi tarafından kurtarma kazısı yapılmış, bitişiğindeki höyüğün Tümülüs altında devam ettiği anlaşılmıştır. Dar bir alanda tek tabakadan oluşan kültür seviyesinde küçük bir mekân ve mekânın ortasında bir tandır açığa çıkarılmıştır. Tandırın etrafına dizilmiş kaplar vardır ve bunlardan birisinin içinde kabartma bezemeli bir çömlek bulunmuştur. Kap, dar ağızlı ve bikonik gövdelidir. Kap gövdesinin her bir geniş yüzüne kabartma şeklinde kulak/ayça (veya yılan) benzeri bir bezeme ve her bir dar yüzüne bir “Çubuk Adam” şeklinde stilize insan kabartması yapılmıştır. Çubuk Adam’ın kolları arasında ayrıca ikişer memecik kabartması da vardır. Kabartma unsurlarından kulak/ayça (veya yılan) biçimli olanı Karanovo II benzerleriyle ve İç Batı Kappadokya’nın Köşk Höyük, Can Hasan ve Güvercinkayası yerleşimlerinin Kalkolitik buluntularıyla karşılaştırılabilir. Çubuk Adam bezemesi ise Akeramik Neolitik buluntularına dek erkene gitmektedir ve özellikle neolitik ve kalkolitik çağlarda Yakındoğu’dan Orta Avrupa’ya dek oldukça yaygındı. Kolların yukarı yönlendirilmesi ve iki memecik kabartmasıyla birlikte tasviri ise sadece Doğu Anadolu’daki Tülintepe’nin kalkolitik tabakasında ve Balkanlar’daki Tîrpeşti’nin Pre-Cucuteni III evresine görülmüştür. Bu tarih aralığı, Uzgur Kabı’nın Kabın Erken/Orta Kalkolitik Çağ’a tarihlenmesi için bir referanstır. Kap, dar ağızlı ve bikonik gövdesiyle karakterize olur. Benzer form ve mal özelliği İkiztepe’nin Geç Kalkolitik Çağ’a tarihlenen B Alanı III. tabakası 4. Evresindeki bir Sunak içinde bulunmuştur ve bu gruptaki kaplar aynı tabakanın 7. Evresine dek devam etmiştir. Uzgur kabı üzerindeki bezeme benzerleri, Kuzey-Orta Anadolu’nun Kıyı Kesiminin Kafkas-Levant hattından Balkanlar’a dek yayılmıştır ve söz konusu yerlerde kabul gören beğeni anlayışından farksızdır. Yerel unsurların hâlâ ağır bastığı ve henüz kültürlerin yoğun ilişki kurmadığı bir dönemde, bezeme anlayışları benzeşmiştir ve bunun sebebi inanç anlayışındaki ortaklık olarak kabul edilebilir.

Abstract

A salvage excavation was carried out at Uzgur Tumulus, located on a hill overlooking the Black Sea inSamsun (Turkey), by Samsun Archaeology Museum and it was understood that the mound adjacent toit continued beneath the tumulus. A small space was unearthed at the cultural level that consisted of asingle layer in a narrow area and a tandoor was unearthed in the middle of the space. There are vesselswhich were lined up around the tandoor and a jar with a relief decoration was discovered in one of them.The jar has a hole mouth and a biconical body. An ear-/crescent-like (or snake-like) relief decorationwas made on each wide face of the jar’s body and a stylized human relief in the form of a “Stick Man”was made on each narrow face of it. Moreover, two knobbed decorations are also available between thearms of the Stick Man each. Of the relief elements, the ear-/crescent-shaped (or snake-shaped) one can becompared with its analogues at Karanovo II as well as with the Chalcolithic finds from the settlements ofKöşk Höyük, Can Hasan, and Güvercinkayası in Inner Western Cappadocia. The Stick Man decorationdates back as early as the Aceramic Neolithic finds and was quite common from the Near East to CentralEurope particularly in the Neolithic and Chalcolithic periods. On the other hand, the upward orientationof the arms and their depiction with two knobbed decorations were only seen at the Chalcolithic layer ofTülintepe in Eastern Anatolia as well as in Pre-Cucuteni Phase III of Tîrpeşti in the Balkans. This daterange is a reference for the dating of the Jar from Uzgur to the Early/Middle Chalcolithic Age. The jar ischaracterized by its hole mouth and biconical body. Analogous shape and ware qualities were found inan Altar in Phase 4 of Layer III at Site B of İkiztepe, which is dated to the Late Chalcolithic Age, and thevessels in this group continued until Phase 7 of the same layer. The analogues of the decoration on the jarfrom Uzgur spread from the Caucasian-Levantine line of the Coastal Section of North-Central Anatoliato the Balkans and are not different from the sense of good taste accepted in the places concerned. Thedecoration understandings resembled in a period when the local elements still predominated and whenthe cultures had not formed intensive relationships yet and the reason for this can be accepted as the commonality of the faith understanding.