Patara’dan Bir Grup Oinophoros: İkonografi ve ÜretimÜzerine Gözlemler

Özet

Roma İmparatorluk Dönemi kalıp yapımı kabartmalı seramik gruplarından biri olan oinophoroslar, çeşitli varyasyonlara sahip pelikeler, amphoralar, tek kulplu testiler, lagynoslar, mitolojik karakterlerin veya grotesk figürlerin model alındığı kaplar ve tondosunda kabın zeminine aplike edilmiş kabartmalı bir madalyon bulunan sığ kâse formunda phiale ya da pateraları içerir. Genellikle iki ya da üç kalıp kullanılarak üretilmiş bu seramiklerin süsleme repertuarında, Dionysos kültüyle bağlantılı anlatımların ağırlıklı olarak tercih edildiği, bununla birlikte çeşitli mitosların, günlük yaşamdan erotik anlatıların ve gladyatör dövüşü gibi sahnelerin de bu çeşitlilik içinde yer bulduğu görülmektedir. Oinophoros grubu seramiklerin, ilk olarak Augustus Dönemi’nde Knidos atölyelerinde üretilmeye başlandığı tespit edilmiştir. Bu üretimi, MS 1. yüzyılın ortalarında Pergamon ve MS 2. yüzyılın ikinci yarısında İasos atölyelerinin takip ettiği görülmektedir. Patara’da ele geçen oinophoros grubu seramikler içinde bir amphora ve sekiz patera ile madalyon üretiminde kullanılmış olabilecek bir kalıp, çalışmanın ana konusunu oluşturmaktadır. Üretim ve süsleme tekniği açısından oinophoros kabartmalı kalıp yapımı seramikleri içinde yer alan Patara örneklerinde de başta Dionysos kültüyle bağlantılı olmak üzere çeşitli mitolojik anlatımların yer bulduğu görülmektedir. Yapığımız araştırmalar ve benzer örnekler, Patara oinophoros grubu seramiklerinin, stilistik olarak Knidos ve İskenderiye örnekleriyle yakın ilişki içinde olduğunu göstermektedir. Bu durum bize özellikle oinophoros grubundaki pateraların, Akdeniz’deki dağılımı ve ticari ağlarla ilgili bilgi sağlarken, tercih edilen ikonografilerdeki ortak yönler ise kökleri Hellenistik Dönem’e uzanan ortak inançlar/düşüncelerin Roma İmparatorluk Dönemi’ndeki devamlılığını göstermesi açısından önemli veriler sunmaktadır. Üzerinde olasılıkla Dionysos tasvirinin bulunduğu kalıp ise bir patera madalyonunu biçimlendirmek için son derece uygun yapısıyla Patara’da oinophoros tipi patera üretimi olabileceğine dair izler taşımakta ve Anadolu’daki oinophoros üretim merkezlerine, başta Patara olmak üzere yeni atölyelerin eklenme olasılığının arttığını göstermektedir.

Abstract

Oinophoroi, which is one of the molded relief ware in Roman Imperial Period, includes various types ofpelikai, amphoras, single-handled jugs, lagynoi, pots modeled according to mythological characters orgrotesque figures, and shallow phialai or paterae with an relief medallion applied on their tondo. In thedecoration repertoire of these ceramics, which are usually produced using two or three molds, it is seenthat expressions related to the Dionysus cult are predominantly preferred, however, various myths, eroticnarratives from daily life and scenes such as gladiator fights are also included in this diversity. It was de termined that the Oinophoros group ceramics were first produced in Cnidian workshops in the AugustusPeriod. It is seen that the Pergamene workshops in the mid-1st century AD and Iasian workshops in thesecond half of the 2nd century AD followed this production. Among the oinophoros group ceramics found in Patara, an amphora and eight paterae constitutes themain subject of the study. In addition to these finds, a mold that may have been used in the production ofmedallions of the paterae is examined. In terms of production and decoration technique, it is seen thatvarious mythological scenes, especially in connection with the Dionysus cult, are found in the Pataransamples, which are among the oinophoros molded relief ware. Our research and other similar examplesshow that oinophoros group ceramics in Patara are stylistically similar to examples from Cnidus andAlexandria. While this situation provides us the information on the commercial networks and the distri bution of oinophoros group paterae in the Mediterranean, the common characteristics of the preferrediconographies present important data by showing the continuity of the common beliefs and thoughts,which dates back to the Hellenistic Period, in the Roman Imperial Period. With its structure highly suitab le to shape a patera medallion, the mold that presumably has a representation of Dionysus bears tracesof oinophoros type patera production in Patara, and it shows that it is likely to add new workshops to theoinophoros production centers in Anatolia, and notably in Patara.