Pasajların Düşüşü ve Flanörün Sürgünü,Ankara’da Bir Pasaj

Özet

Makale Ankara Kızılay’da yer alan Kocabeyoğlu Pasajı’nın fiziksel, sosyal ve mekânsal katmanlarını tarihsel materyalist biryaklaşımla çözümlemeyi amaçlar. Kocabeyoğlu Pasajı’nın bahsedilen boyutlarını açımlamada gerekli olan kuramsal ve metodolojikyapılanmayı, kültür tarihçisi Walter Benjamin’in Pasajlar adlı çalışmasından yapılan çıkarımlar örgütler. Bu çalışmada Benjamin’inmodernite eleştirisi ile birlikte geliştirdiği diyalektik imge kavramı, geçmişin belirli bir şimdinin görüntülerinde yakalanmasınıifade eder. Benjamin bunu somut olanı mikrolojik bakışı ile irdeleyerek gerçekleştirir. Benjamin’in çalışmasını örtük olarakörgütleyen bu inceleme aracına ek olarak bir diğer önemli nokta, çalışmada 19. yüzyıl varoluş biçimi olarak tarif edilen meskeninçözülmesi ve pasajların kolektifin evi olarak ortaya çıkmasıdır. Benjamin’in mesken çözülümü ile ilgili bu gözlemi, Kocabeyoğlu Pasajı’nın ev sahipliği yaptığı mekânsal pratiklerin dönüşümü için de ilginç bir bakış noktası sunar. Makalede bu dönüşümünöznesi olan apartmanın tarihi, içinde bulunduğu bölgenin yapılanması ile birlikte ele alınır. Pasaj, bir cephesi Atatürk Bulvarı,diğer cephesi İzmir Caddesi’ne bakan apartmanın zemin ve bodrum katlarının dönüştürülmesiyle elde edilmiş, 1950’lerin ikinciyarısından itibaren Kızılay’daki varlığını büyük ölçüde özgünlüğünü koruyarak sürdürmüştür. Meskenin çözülümünün diyalektikimge metoduyla açılmasıyla ‘şimdi’de saptanan ise pasajın ev sahipliği yaptığı metaların sembolik anlamları ile açığa çıkan kamusal/ mahrem gerilimidir. Bu gerilim ortaya konulurken Kocabeyoğlu Pasajı’nın Benjamin ile bilinegelen modern kent gezgini flanöredeğil, modern kent yazınında göz ardı edilen kadın özneye özgü deneyimi yani pasajın flanöze açılan yüzü makalenin soruşturmanesnesi olmuştur. Buna dayanarak, faal hâle geldiği günden itibaren aile odaklı tüketimin merkezi olarak ifade edilen KocabeyoğluPasajı’nın 2000’lerden sonra düşüşü ile günümüzde özdeşleştiği kadın iç giyim, gelinlik, çeyiz ve kumaş odaklı tüketim, pasajınflanözün meskeni olarak ifade edilmesini mümkün kılar.

Abstract

Embracing a historical-materialist approach, this article aims to analyze physical, social and spatial layers of Kocabeyoğlu Pasajı,located in Kızılay, Ankara. The required theoretical and methodological structuring of the subject is organized based on the inferencesfrom cultural historian Walter Benjamin’s study, the Arcades Project. In this study, Benjamin develops the concept of dialectic image, which indicates the capturing of the past in certain images of the now. Benjamin achieves this by investigating the tangible inclose detail. In addition to this tool of investigation, which implicitly formulates Benjamin’s study, another point to highlight is thedissolution of dwelling, described in Benjamin’s study as the mode of existence of the 19th century, and the emergence of the arcadesas the house for collective activity in the city. Benjamin’s observation of this permeability provides a thought-provoking vantagepoint for the transformation of spatial practices that Kocabeyoğlu Pasajı accommodates. This article examines the history of the apartment as the subject of this transformation in relation to the re-structuring of the surrounding area. The arcade in Kızılay, createdby converting the basement and ground floors of the apartment facing Atatürk Boulevard and Izmir Avenue, has remained largelyintact in its original form since the mid-1950s. Understanding the dissolution of dwelling through the dialectic image method enablesthe identification in the ‘now’ of the tension between private and public, unveiled via symbolic meanings of commodities. This articlepresents this tension and seeks to understand Kocabeyoğlu as an experience of the flaneuse, i.e. through the female, rather than theflaneur, which came to be known with Benjamin as the modern urban explorer. The fall of Kocabeyoğlu in the 2000s and the typeof consumption it is identified with today, which largely centers on lingerie, wedding dresses, dowry materials, and textiles, make itpossible to argue that this arcade, which has been known since its early days as a center of family-oriented consumption, is the abodeof flaneuse.