Geleneğin Mekânsal ve İşlevsel Değişimi BağlamındaHamamönü Kına Konakları ve Kına GecesiOrganizasyonları

Hamamönü Henna Mansions and Henna Night Organizations in the Context of Spatial and Functional Changes in Tradition

Özet

Kına gecesi, geçiş dönemlerinden olan evlilik ile ilgili ritüellerden birisidir ve düğün öncesinde genellikle kız evinde kadınlarınkatılımıyla düzenlenir. Ancak kına gecesinin bir eğlence olmasının ötesinde mitolojik kökene de dayanan pek çok pratiğibarındırmasıyla Türk kültüründe kutsallık atfedilen bir boyutu bulunmaktadır. Diğer taraftan kına gecesi, gelin ve damadın aileleri,komşuları ve yakınları ile birlikte düzenlenir ve kolektif bir yapı barındırır. Önceleri daha çok köylerde yaygın olarak düzenlenen kınagecesi ritüeli, köyden kente göçlerin artması, kentleşme, modernleşme, kitle iletişim araçlarının yaygınlaşması, yaşam tarzlarınınve kültürel tutumların değişmesi gibi nedenlere bağlı olarak hem içerik hem de işlevsel anlamda pek çok değişikliğe uğramıştır.Bu çalışmada günümüzde Hamamönü’nde sayıları oldukça fazla olan kına konakları ve kına gecesi organizasyonları ele alınmış;bu doğrultuda da Hamamönü kına konaklarının açılma amacı diyebileceğimiz “geleneksel kına gecesini yaşama, yaşatma” veya“geleneksel kültürü yaşatma” vaadinden yola çıkılarak yapılan organizasyonların kına ritüeli bağlamında gelenek aktarımına katkısağlayıp sağlamadığı sorgulanmıştır. Makalede, öncelikle geleneğin dinamikliği ve sürekliliği üzerinde durulmuş, kent mekânındabir geçiş dönemi ritüeli için duyulan mekân ihtiyacını doğuran sebepler tartışılmıştır. Ayrıca gelenekteki kına ritüelinin genel birçerçevesi çizilmiş, “geleneksel” vurgusuyla “kına organizasyonu” düzenleyen konaklarda yapılan kına gecelerinin gelenekteki kınaritüelinden beslenen ve ayrılan yönlerine değinilmiş ve bu organizasyonları etkileyen ve şekillendiren faktörlere odaklanılmıştır.Yapılan görüşmeler ve ele alınan kına organizasyonları neticesinde konaklarda düzenlenen organizasyonların geleneksel kınagecesinin pek çok unsurunu gösteri ve eğlence yönünü öne çıkartacak şekilde değiştirdiği, çoğu zaman ritüelin bağlamındanuzaklaşıldığı, hem kutsallık atfedilen niteliklerinin hem de toplumsal pek çok yönünün işlevsel olarak dönüştüğü görülmüştür.Diğer taraftan geleneksel kına ritüelindeki pek çok unsurun da medya, popüler kültür ve işletmecilerin ticari kaygıları nedeniylebağlamından kopartıldığı ve gelenekte olmayan yenilerinin eklendiği tespit edilmiştir.

Abstract

Henna night is a ritual related to marriage. In addition to being entertaining for the women who participate at the bride house beforethe wedding, it also has a sacred dimension in Turkish culture as it contains many mythological practices. Henna nights are organizedbefore the wedding by the families and relatives of the bride and groom. While the traditions involved with henna nights have undergonenumerous changes in terms of their content and function, the collective structure of the ceremony has been retained. One of the questionsconsidered in this study of Hamamönü henna halls and henna night organizations is whether the organizations which were founded onthe basis of the promise of “living, living the traditional henna night,” actually contribute to the preservation of the traditions of the hennaritual. In addition, the study establishes a general framework of the traditions of the henna ritual which provides a comparison of thepractices of the henna nights held in henna halls with long-established traditions of henna rituals. The framework looks at the factors thathave affected and shaped the developments of these traditional practices. It is concluded from the interviews and observations of hennaorganizations that the ceremonies held in the halls have changed many elements of the traditional henna night in order to emphasisespectacle and entertainment. This has meant that the henna nights performed in the halls have often moved away from the contextof the ritual, and the many aspects of the original ceremony that are attributed to holiness and social aspects have been transformedfunctionally. Furthermore, many elements of the traditional henna ritual have been decontextualized due to the effects of the media,popular culture and commercial concerns of the businessmen, with new ones practices that are not in the original version being added.