Türk Dışişleri Bürokrasisinde Değişen Normlar: Kariyerdışı Büyükelçi Atamalarının Yasal Arka Planı

The Changing Norms of the Bureaucracy of the Turkish Ministry of Foreign Affairs: Legal Background of Non-Career Ambassador Appointments

Özet

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinden bugüne kadar ‘büyükelçilik’ her zaman önemli bir unvan ve görev olmuştur. Büyükelçilik görevinin Türk Dış Politikasına etkisini ve katkısını en üst seviyeye çıkarabilmek için, uluslararası ilişkiler sistemi ve uluslararası diplomasi hukuku ile uyumlu bir şekilde, uzmanlığa ve liyakate dayalı bir kariyer rejimi geliştirilmiştir. Dışişleri Bakanlığı mensupları için profesyonel bir kariyer olarak tasar-lanan diplomatlık mesleğinin en üst basamağı olan büyükelçilik, aynı zamanda istisnai memuriyet olarak da görülmüş ve kariyerdışı büyükelçilik ‘istisna’ kavramının anlamına da uygun bir şekilde kullanılmıştır. Ancak, AK Parti iktidarı döneminde bu istisnai uygu-lama sayısal açıdan giderek artmış ve 10 yıl içerisinde 50’den fazla kariyerdışı büyükelçi atanmıştır. Türk dışişleri bürokrasisini etkileyen bu atamalar, iç hukukta da önemli ve çok sayıda yasal değişikliği ve düzenlemeyi beraberinde getirmiştir. Bu süreçte, bazı ya-sal düzenlemeler birden çok kez değişikliğe uğramıştır. Bu çalışmada, kariyerdışı büyü-kelçi atamalarına ilişkin yasal arka plana ve özellikle son yıllarda yapılan yasal değişik-liklere odaklanılmaktadır. Bu doğrultuda, sadece yasalara ilişkin basit bir tarama yap-mak yerine, bu yasal dönüşümün tarihsel ve siyasal koşullarla ilişkisi tartışılmaktadır.

Abstract

Since foundation of the Republic of Turkey, ‘ambassador’ has always been an important and valuable title and duty. In order to maximize the impact and contribution of ambassadorship to Turkish Foreign Policy, a career regime based on expertise and merit has been developed in accordance with the international relations system and in-ternational diplomacy law. The rank of ambassador, which is the highest level in the career of diplomacy, and designed as a profession for the members of the Ministry of Foreign Affairs, is also seen as an exceptional civil service post, and the non-career ambassador was used as an exceptional practice in accordance with the meaning of the concept of ‘exception’. However, during the AK Party government, this exceptional practice increased numerically and more than 50 non-career ambassadors were appointed within the last 10 years. This political choice of the Government, has had a significant impact on the Turkish Foreign Affairs Bureaucracy, and required amendments in the relevant legislation. During this period, some of them were amended multiple times. This study explores the legal background regarding the appointment system of non-career ambassadors and especially the legal changes made in recent years. Accordingly, this paper not only makes a review on legal background, but also discusses the relationship between legal transformation and the historical and political conditions.