Dergiler / Alevilik Araştırmaları Dergisi / 2018 / Cilt: 1 - Sayı: 16
SİVASLI ÂŞIKLARIN YOZGATLI ÂŞIK TÜRKMENOĞLU (1944-1998) HAKKINDAKİ ŞİİRLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
- Sayfa
- 1–12
- DOI
- —
Özet
Âşık edebiyatına özgü geleneklerden biri de “başka âşıklarda sözetme geleneği”dir. Bu geleneğe bağlı olan âşıklar, “usta âşık” kabul ettikleriâşıklardan veya dost/arkadaş olarak tanıdığı diğer âşıklardan söz eden şiirler söyleyebilir/yazabilir. Bu şiirlerden bazılarındabir âşıktan söz edilirken, bazı şiirlerde debirden çok âşıktan söz edilir. Birden çokâşıktan söz edilen şiirler, âşık edebiyatının“âşıknâme”, “şairnâme” gibi adlarla anılan türünü oluşturur. Bir âşıktan söz edilenmüstakil şiirlerin de “methiye”, “taşlama”gibi türleri vardır. “Usta âşık” kabul edilenve sevilen âşıklarla ilgili söylenen/yazılanşiirler “methiye” türünde; âşıklığı ve kişiliği eleştirilen âşıklarla ilgili söylenen/yazılan şiirler ise “taşlama” türündedir. Tekbir âşık tarafından söylenen/yazılan şiirleryanında, birden çok âşığın atışma sırasındasöyledikleri şiirlerde de başka âşıklardansöz etme geleneğine uygun örnekler vardır.Geleneğe uygun olarak söylenen/yazılanbu şiirler, âşık edebiyatı araştırmaları açısından oldukça önemlidir. Hayatı hakkındagenel bilgiler bulunan âşıkların fazla bilinmeyen yönlerini ve hayatı hakkında fazlabilgi bulunmayan âşıkların özgeçmişleriyleilgili ipuçlarını bu şiirlerde bulmak mümkündür. Bu sebeple, bu şiirlerin âşık biyografileri açısından önemli birer kaynak olduğunu söylemek mümkündür.Âşıknâmelerde/şairnâmelerde kendisinden söz edilen ve hakkında müstakilşiirler söylenen/yazılan âşıklardan biri deYozgatlı Âşık Türkmenoğlu’dur. Bu araştırmada, Yozgatlı Âşık Türkmenoğlu hakkında Sivaslı âşıkların söyledikleri/yazdıkları şiirlerden hareketle, âşık edebiyatınınönemli geleneklerinden “başka âşıklardansöz etme geleneği”nin âşık edebiyatı araştırmaları açısından önemine dikkat çekilmesi amaçlanmaktadır.
Abstract
One of the unique traditions of “aşık” (minstrel) literature is the “tradition of making mention of other aşıks.” Aşıks, who are bound up with this tradition, may say/ write poems making mention of aşıks who they accept as “master aşık” or they know as their friends. In some of these poems one aşık is mentioned and in some of them more than one aşık is mentioned. Poems in which more than one aşık is mentioned are named as “âşıknâme”or “şairnâme”. And the poems in which one aşık is mentioned has types named such as “methiye” and “taşlama”. The poems that are said/ written about the aşıks who are loved and accepted as “master minstrel” are in the type of “methiye”, the poems that are said/ written about the minstrel whose works and personality are criticized are in type of “taşlama”. Besides the poems said/written by one aşık, there are examples of the tradition of making mention of other aşıks in the poems that are said by more than one aşık during a “call-and-response of aşıks”. Those poems which are said/written in accordance with the tradition have a great importance in terms of minstrel literature researches. In these poems, it is possible to find the clues about the biography of aşıks about whom there are few information. Therefore, it is possible to say that these poems are important sources for biographies of aşıks. Âşık Türkmenoğlu from Yozgat is one of the aşıks about whom poems are said/ written. In this study, it is aimed to take attention to the importance of the tradition to “make mention of other aşıks” for the minstrel literature researches with reference to the poems about Aşık Türkmenoğlu from Yozgat that are said/written by aşıks from Sivas.