BALIKESİR YER ADLARINA YANSIYAN DEDEBABA ADLI ZİYARET YERLERİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

AN EVALUATION ON THE TOPONOMY RELATED TO SACRED PLACES CALLED “DEDE-BABA” IN BALIKESIR

Özet

Bu çalışmanın konusu Balıkesir veçevresindeki dede, baba adlı ziyaret yerleridir.Balıkesir’de pek çok ziyaret yeri halkıntoplumsal hafızasında yer etmiş kutsalmekânlar olarak ziyaret edilmektedir.Horasan’dan gelen dervişler Anadolu’nunher yöresinde olduğu gibi Balıkesir’in deTürkleşmesinde ve İslamlaşmasında büyükrol oynamışlardır. Ata kültünün,İslamiyet’in etkisi ile veli kültüne dönüşmesiyleAnadolu’da pek çok mezar, makam, yatır, ziyaret yeri, dede ve baba olarakadlandırılmıştır. Çalışmada, Balıkesir’dedede, baba adlı ziyaret yerlerinden hareketle,Türklerin yer adı verme kültüründekiyansımaları hakkında tespitlerde bulunulmuştur.Balıkesir yöresinde, sahada yapılançalışmalar ile ziyaret olgusunun halkbilimselyönü ele alınarak yer adlarının kültürelboyutu vurgulanmıştır. Yatırlar etrafındaoluşan efsane, menkıbe gibi halk anlatılarınınkültürel kimliğin ve yer adlarının oluşumundakiönemine değinilmiştir.

Abstract

The scope of this study is sacred places called “dede” and “baba” in Balıkesir and surrounding settlements. There are many locations in Balıkesir visited by people as sacred places reflecting the collective memory of locals. The Khorasan Saints (Erenler) who were migrated from Central Asia to Anatolia played an important role in Turkification and Islamization of Balıkesir as well as other places in Anatolia. When the cult of Ata (ancestors) transformed into the cult of dede and baba with the influence of Islam, many tombs, shrines and places of residence in Anatolia were called certain names with the adjective dede and baba. In this study, the place naming culture (tradition) of Turks and the effect of the cult of dede and baba in this tradition are evaluated based on Balıkesir toponomy. Moreover, the folkloric aspect of the sacred place phenomenon is discussed in the light of data collected through a fieldwork from Balıkesir. Besides, the importance of folk narratives such as legend and menkıbe (legends about saints) in the development of cultural identity and toponomy is evaluated in this study.