Türkiye’de Bölgesel Havayolları için Uçak Tipi Seçimi: Küresel Bulanık AHP-TOPSIS Yöntemlerinin Entegrasyonu

Aircraft Selection for Regional Airlines in Turkey: An Integration of Spherical Fuzzy AHP-TOPSIS Methods

Özet

Havacılık operasyonları düzenlenirken, zaman içinde uçaklarda yaşanan yapısal değişikler özellikle motor yapısında kendini göstermiş ve jet motorlu uçaklar kullanıma girmiştir. Bu gelişimle birlikte Avrupa ve Amerika’da etkinliği artan bölgesel havacılık; turboprop veya jet motorlu nispeten daha küçük kapasiteli uçaklarla büyük havayollarının operasyon düzenlemediği küçük noktalar arasında veya büyük merkezler ile küçük bölgeler arasında düzenlenen havacılık operasyonudur. Bölgesel havacılık Türkiye’de, faaliyet gösteren tek havayolu şirketi olan Borajet’in operasyonlarını durdurması ile etkinliğini kaybetmiştir. Bu nedenle araştırmada, Türkiye’de kurulacak bölgesel havacılık operasyonlarında kullanılabilecek uçak modelleri arasında seçim yapmak amaçlanmaktadır. Borajet’in kullandığı turboprop motorlu uçakların yolcular tarafından emniyetsiz bulunması göz önüne alınarak sadece turbojet motorlu uçaklar çalışmaya dahil edilmiştir. Uçak seçiminde etkili olan maliyet, teknik özellikler ve emniyet ana kriterleri altında tanımlı 10 alt kriterin değerlendirilmesi ile 9 alternatif uçak modellerinin seçimi yapılmaktadır. Belirlenen uçak modelleri arasındaki sıralama, bulanık kümelere yeni bir bakış olan Küresel Bulanık Kümelerin karar verme yöntemlerine uygulanması ile sağlanmıştır. Bu kapsamda, Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) metodunun küresel kümelere entegrasyonu ile uçak seçim kriterlerine dair ağırlıklar elde edilmiştir. Alternatiflere ait sıralama İdeal Çözüme Benzerlik Yoluyla Tercih Sıralaması (TOPSIS) metodunun küresel kümelere entegrasyonu ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, yöntemde tanımlanan iki ortalamanın sıralamasını karşılaştırılmak amacıyla Küresel Ağırlıklı Aritmetik Ortalama (SWAM) kullanılmış ve bu ortalama ile en iyi alternatif uçak Bombardier CRJ-100/200 olarak saptanmıştır. Küresel Ağırlıklı Geometrik Ortalama (SWGM) operatörü ile Embraer ERJ-135, bölgesel havacılık adına en uygun uçak modeli olarak belirlenmiştir.

Abstract

While organizing aviation operations, structural changes experienced in aircraft over time have manifested themselves especially in the engine structure and jet engine aircraft have come into use. Regional aviation, which has increased efficiency in Europe and America with this development, is an aviation operation organized with turboprop or jet-powered aircraft relatively smaller capacity and between small points where large airlines do not operate or between large centers and small regions. Regional aviation lost its effectiveness when Borajet, the only airline company operating, ceased its operations in Turkey. Therefore, the research is intended to be used to choose between models of aircraft in the regional aviation operations will be established in Turkey. Considering the reasons why the turboprop engine planes used by Borajet are found unsafe by the passengers only turbojet engine aircrafts were included in the study. 9 alternative aircraft models are selected with 10 sub-criteria defined under the main criteria of cost, technical features and safety that are effective in aircraft selection. The ranking among the determined plane models was achieved by applying Spherical Fuzzy Sets, which is a new look to fuzzy sets, to decision making methods. In this context, weights for aircraft selection criteria were obtained by integrating the Analytic Hierarchy Process (AHP) method into spherical sets. The ranking of the alternatives was carried out by integrating the Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution (TOPSIS) method into spherical sets. In the study, Spherical Weighted Arithmetic Mean (SWAM) was used to compare the order of the two averages defined in the method, and with this average the best alternative aircraft Bombardier CRJ-100/200 was determined. With the Spherical Weighted Geometric Mean (SWGM) operator, the Embraer ERJ-135 has been determined as the most suitable aircraft model for regional aviation.