Bir Piyasa Düzenleme Mekanizması Olarak Bursa İhtisab Kanunnamesi

Özet

II. Bayezid döneminde Osmanlı Devleti pek çok açıdan gelişim göstermiştir. Bu dönemde Osmanlı şehirleri arasında özellikle Bursa hem ticari bir merkez olması, hem de batı ile doğu arasında iktisadi anlamda bir köprü görevi görmesi bakımından önemli şehirlerden bir tanesidir. Osmanlı Devleti'nin gelişmesine paralel olarak sosyo-ekonomik ve kültürel alanda ilerleme kaydeden şehir, Anadolu'da önemli ticaret merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bu gelişmenin bir sonucu olarak da ticaretin sağlıklı yapılabilmesi için devletin denetim mekanizmalarını yerinde kullanarak piyasayı düzgün ve sürekli kontrol altında tutması gerekmektedir. Bu anlamda devletin en önemli denetim araçlarından birisi narh sistemidir. Uygulanan narh sistemi ile de sadece mal ve hizmetlerin satış fiyatlarının belirlenmesi değil, aynı zamanda alınan, satılan ve işlenen her türlü emtianın; üretim şartlarının ve standardının belirlenmesi yoluna gidilmiştir. Bu yöntem tüketicinin haklarını koruyan önemli bir düzenlemedir. Narh sistemi ve ihtisab uygulamaları hakkında günümüze kadar ulaşan en eski belgelerden birisi 1502 tarihli Bursa İhtisab Kanunnamesidir. Bu çalışma, söz konusu kanunname üzerine genel bir değerlendirme ortaya koymanın yanında aynı zamanda da Bursa'da esnafın durumunu ve devletin ekonomik denetim mekanizmalarını işletme şekillerinin anlaşılması açısından önemlidir

Abstract

During the reign of Bayezid the Second, the Ottoman state achieved development in many aspects. Amongst Ottoman cities of this period, Bursa was one of the important cities, being a commercial centre as well as serving as an economic bridge between the east and the west. In parallel with the development of the Ottoman State, the city making progress in socio-economic and cultural areas became one of the important trade centres in Anatolia. As a result of this development, it was necessary for the state to use the supervision mechanisms in place and keep the market properly and constantly controlled, this so that healthy trade could be achieved. In this sense, one of the most important control instruments of the state was the ceiling system. With the implementation of the ceiling system, not only the sales prices of goods and services were determined, but also the production conditions and the standards of all types of commodities that were received, sold and/or processed in each area were determined. This was an important regulation that protected the rights of the consumer. The Bursa Specialization Law dating from 1502 is one of the earliest documents concerning the ceiling system and specialization regulations. In addition to an overall assessment of the law, this study notes the importance of understanding the situation of tradesmen in Bursa and the operational modes of the Ottoman state’s economic control mechanisms