Mekân ve Yabancı: 18. Yüzyıl İstanbul’unda Bir Han Odasında Tek Başına Ölmek

Space and the Stranger: Dying all Alone in a Room in a Khan in 18thCentury Istanbul

Özet

Osmanlı İstanbul’unda müdavimlerine konaklama ve çeşitli ticari imkânlar sunan şehiriçi hanlar, aynızamanda bazı ‘yabancı’lar için hayatın sona erdiği yerlerdi. Şehirde yabancı olarak yaşayan bir han sakinihan odasında yalnız başına ölebilirdi. Uzunca süre ikamet edilen han odalarında son nefesini veren bu kişilerden bazıları geriye bıraktıkları eşya ve malî miraslarıyla kayıt altına alınmaktaydılar. Vefat edenleringeriye kalan her türlü menkul, gayr-i menkul, eşya ve paralarının tespit edilip kayıt altına alındığı terekekayıtları han sakinlerinin maddi kültürü ve gündelik yaşam pratiklerine dair önemli ipuçları sunmaktadırlar. Her şeyin ötesinde bu malzeme, 18. yüzyılın ikinci yarısında bir han müşterisinin servetinin karakteristik özelliklerini anlama imkânı verir. Bu belgeler, han odasında ölen şehrin ‘yabancı’sının maddi dünyasının detaylarını, yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan uyku seti, keyif verici maddelerle ilgilitiryakiliğini gösteren kahve ve duhan takımları, mesleği ile ilgili aletler (asker için silahlar, kumaş tüccarıiçin top top kumaşlar vs.), giyim ve kuşam unsurları, sahip olduğu nakit para, kimlere borç verdiği vekimlere borçlu olduğu gibi detayları görme imkânını sunar.

Abstract

: In Ottoman Istanbul, urban khans were places providing accommodation and mercantile facilities for its frequenters, but were spaces where life came to an end for some ‘strangers’. Almost all of the khan residents who were living in the city as strangers could die alone in a room in a khan. In many cases, some of these people were registered with their goods and the financial legacy they left behind. The probate inventories, that recorded all kinds of real-estate, commodities and financial belongings, provide us with a record for the understanding of material cultures and daily life practices of residents in a khan. The surviving probate inventories from the second half of the 18th century enable us to show the general characteristics of the possessions of these persons. By examining the documents recording the details of the goods, from sleeping sets to coffee and tobacco sets showing addictive consumption habits, tools related to their professions (guns for soldiers, fabrics for merchants, etc.), clothing, cash and miscellaneous items, debts and receivables, we have the opportunity to see the details of the material remains of the world of the ‘stranger’ in the city.