Taşra Tersanelerinde Gemi Yapımı ve Mütesellimlerin Gemi İnşa Faaliyetleri (XVIII. Yüzyıl)

The Shipbuilding Activities of the Mütesellim in the 18th century and Shipbuilding in the Rural Shipyards

Özet

Bahriye teşkilatıyla ilgili araştırmalarda; kurumun nitelik ve işleyişinin ortaya konulması bakımındanmerkez ve taşra unsurlarının incelenmesi elzemdir. Özellikle gemi inşa faaliyetlerinden bahsedilecekseeğer söz konusu bu unsurlar daha da önem kazanır. Çünkü gerek merkezde gerek ise taşrada faaliyet gösteren tersanelerin niteliklerinin ve işleyişlerini belirleyen en temel şey, işgücü ve malzeme ihtiyaçlarınınkarşılanması bakımından birbirlerine duydukları bağımlılıktı. Bu bağımlılık kaçınılmaz olarak merkeztaşra tersaneleri arasında sıkı bir denetim mekanizmasını ve iletişimi gerektirmişti. Fakat XVII. yüzyıldanitibaren Osmanlı idari organizasyonun temel birimlerinden olan sancaklarda görülen yapısal ve işlevseldönüşümler bu bağımlılık ilişkilerini de değiştirmişti. Çalışmamızda bir yönüyle gelenekten kopuş biryönü ile de yenilikçi tohumların ekildiği XVIII. yüzyıl sürecinde özellikle merkez-taşra tezgâhları arasında değişmeye başlayan bu bağımlılık ilişkisi yeniden ele alınmaya ve değerlendirilmeye çalışılmıştır.Bununla birlikte sancaklarda yeni aktörler olarak ortaya çıkan mütesellimlerin bu bağımlılık ilişkilerinenasıl dâhil edildikleri, ne gibi sorumluluklar üstlendiği, merkezin gemi yapımıyla ilgili taleplerini ne dereceye kadar yerine getirebildikleri gibi sorunlar arşiv belgelerinden hareketle aydınlatılmaya çalışılacaktır.

Abstract

Regarding research about the Navy department, it is necessary to explore the vein of center and country, in order to introduce the quality and the operations of this department. Especially, when we mention ship construction activity, these elements become more important. This is because, the fundamental thing to determine the quality and the operation of shipyards both in the center and the country is the dependency of each other regarding the supply of labor and materials and equipment. Inevitably, this dependency required a strict control mechanism and communication between the center and country shipyards. However, in the sanjaks, forming one of the main units of the Ottoman organized administration, structural and functional changes had occurred since the 17th century and this situation also changed these dependency relations. In this study, the attempt is made to reconsider and evaluate this dependency relationship which began to change, especially between the central and the country arsenals, during the 18th century, when both the seeds of the break with tradition and of innovation were planted. Mutesellims emerged as new actors in the sanjaks in this period and this paper attempts to clarify from archival documentary sources the problems, such as how the mutesellims were included within these dependency relations, what responsibilities they assumed, and how much they could fulfill the demands of the center in respect to shipbuilding requirements.