Eski Türkçeden Günümüze +lA- İsimden Fiil Yapım Eki

Özet

+lA- eki Türkçede isimden fiil yapım eki görevinde kullanılan en işlek yapım eklerinden birisidir.+lA- eki aynı zamanda üzerine gelen “-n-, -ş-, -t-” fiilden fiil yapım ekleriyle birlikte de kullanılarak +lAn-, +lA-ş-, +lA-t- biçiminde gramerimizde yer alan ve kullanımını özellikle günümüzde de artırarakdevam ettiren bir yapım ekidir. Ekin bu genişlemiş biçimlerle kullanımı konusunda bazı yapılarıngünümüz Türkçesinde +lA- alt tabanlı kullanımlarıyla karşılanmayıp +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- biçiminde üsttabanlı şekillerle kullanımda olmasından kaynaklı birtakım farklı görüşler gramer kitaplarına yansımıştır.Bu doğrultuda +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- şekillerini bazı araştırmacılar +lAn-, +lAş-, +lAt- biçiminde birleşikbir ek olarak ayrı bir isimden fiil yapımı şeklinde ele alıp değerlendirirken bazı araştırmacılar ise +lA-n-,+lA-ş-, +lA-t- biçiminde üst tabanlı kullanımlar olduğu şeklindeki görüşlerini dile getirmişlerdir. Buyönüyle dikkatleri üzerine çeken bir ek olarak çalışmamıza konu olan +lA- ekinin ve genişlemiş biçimleriolan +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- şekillerinin Eski Türkçeden günümüze kadar geçen zaman dilimi içerisindekikullanımları tarihî Türk dili metinleri taranmak suretiyle belirlenmeye çalışılmıştır. GünümüzTürkçesindeki kullanımları belirlemek amacıyla Türkçe Sözlük (Türk Dil Kurumu, 2011) kullanılmıştır.Söz konusu çalışmamızda tarihî Türk lehçeleri kapsamında belirlenen bu kullanımlar neticesindegünümüzle mukayese yoluna gidilerek +lA- alt taban ve +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- üst taban kullanımlarıüzerinden, +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t- şekillerinin birleşik bir ek olarak Türkçenin isimden fiil yapım ekleriiçerisinde yer alıp almaması konusunda bir değerlendirme yapmak amaçlanmıştır.

Abstract

The +lA- affix is among the most frequently used derivational affixes to make verbs from nouns in Turkish. It can also be used in combination with the verb-to-verb affixes, “-n-, -ş-, -t-”, forming the affixes +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t-, which are still in common use in our grammar. Some grammar books have marked differing views on the affixes, indicating them not with the base form of +lA- used in the Turkish spoken today, but with the forms mentioned above (+lA-n-,+lA-ş-, +lA-t-). Accordingly, some researchers have evaluated these as separate noun-to-verb affixes in the form +lAn-, +lAş-, +lAt-, while others suggest that they should be indicated in their separate forms of +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t-. Due to the attention it gets in the literature for the various indications, the +lA- affix and its extended forms +lA-n-, +lA-ş-,+lA-t- have been the subject of our study, investigated on historical Turkish texts in terms of their use from the Old Turkish to the one spoken today. To determine their use in the Turkish spoken today we used the Turkish Dictionary (Turkish Language Association, 2011). After the determination of their use in the context of historical Turkish dialects, the affixes were evaluated in comparison with the dialects of today, assessing whether they should be included among noun-to-verb affixes in their combined form of +lA-n-, +lA-ş-, +lA-t-.