Göç ve Medeniyet: Osmanlı Afrika’sında (Libya) Medeniyetin İnşasında Göçmenlerin Rolü

Migration and Civilization: The Role of Immigrants in the Construction of Civilization in Ottoman Africa (Libyan)

Özet

Bugün Libya toprakları içerisinde yer alan Trablusgarp ve Bingazi, 1912 yılında imzalanan Uşi Antlaşması’na kadar geçen dört asır boyunca Osmanlı Kuzey Afrika’sının önemli bir bölümünü teşkil etmiştir. Osmanlı Hükümeti, yerel idareden gelen raporlar doğrultusunda hareket ederek birtakım önlemler alma gayreti içerisinde olmuş ve bölgede kalıcı olmak için son ana kadar mücadele vermiştir. Nitekim bölgedeki nüfusu, ekonomiyi, askeri yapıyı güçlendirmek amacıyla yerel idareyle birlikte çeşitli imar ve iskân faaliyetleri yürütülmüştür. Bölgenin aktif hale gelmesi, üretime açılması ve yerli halkın “daire-i medeniyete ithali (medenileşmeleri/uygarlaşmaları)” için özellikle kaybedilen topraklardan gelen göçmenlerin iskânı bir fırsat olarak görülmüş ve bu anlamda çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar neticesinde de bütün zorlu şartlara ve uyum problemlerine rağmen az sayıda göçmen, bölgede tutunmayı başarmış ve Afrika topraklarında birtakım farklılıkları ortaya çıkarmışlardır. Yaşadıkları bölgenin sosyal, kültürel ve ekonomik hayatına bir canlılık ve yenilik getirmişlerdir. Netice itibariyle bu çalışmada, bölgede göçmen iskânıyla hedeflenen ekonomik kalkınma ve yerli halkın “medenileştirilmesi” konusunda devletin attığı adımların ve sonuçlarının incelenmesine; az sayıda göçmenin, bölgenin sosyal, kültürel ve ekonomik hayatına nasıl etki ettiğinin örnekleriyle ortaya konulmasına çalışılmıştır. Bunu yaparken de arşiv belgeleri, resmi ve süreli yayınlar, hatıratlar ve araştırma eserler kullanılmıştır.

Abstract

Tripoli and Benghazi, which are within the Libyan territories today, constituted an important part of the Ottoman North Africa for four centuries until the Ochy Treaty signed in 1912. The Ottoman State, acting in line with the reports from the local administration, made an effort to take some measures and struggled until the last moment to be permanent in the region. Thus, it carried out various development and settlement activities with the local administration in order to strengthen the population, economy and military structure. In order for the "civilizing" of the local people, the region to become active and open to production, especially the settlement of immigrants from the lost lands was seen as an opportunity and efforts were made in this sense. As a result of these studies, despite all the difficult conditions and adaptation problems, a small number of immigrants managed to hold on to the region and revealed some differences in African soil. They brought a vitality and innovation to the social, cultural and economic life of the region they live in. In conclusion, in this study, it is aimed to examine the steps taken by the state and its results regarding the economic development targeted with the resettlement of immigrants in the region and the "civilizing" of the local people; It has been tried to reveal how a small number of immigrants affect the social, cultural and economic life of the region with examples. While doing this, archive documents, official and periodicals, memoirs and research works were used.