İdeal Hizmetkarlar Olarak Görülen Hadımların Bizans Kültür-Sanat Hayatındaki Yerine İlişkin Kısa Bir Değerlendirme

A Brief Evaluation on the Place of Eunuchs as Ideal Services in Byzantine Culture And Art

Özet

Hadımlar, tarih boyunca ortak bir özellik olarak birçok medeniyetin hem toplumsal hem de siyasal hayatında etkin bir rol oynamıştır. Farklı amaçlar doğrultusunda insanoğlu tarafından var edilen bu üçüncü kimlik, 1100 yıl gibi uzun bir geçmişe sahip olan, yapısal oluşum bakımından hem Romalı hem de Anadolulu olan Bizans dünyasında da kendince bir yer edinebilmiştir. Merkezi kuvvetin kurulmasında önem arz eden ve sistem içerisinde her sahada belli bir etki oranında varlık gösteren hadımlarla ilgili dönem kaynaklarının ayrıntılı bilgi sunmadığı görülmüştür. Hadımlar ve onların yaşamına ilişkin bilgilere erişimin zor olduğu bu sahada, genel-geçer bilgi birikimine, XX. yüzyıl sonlarında, Bizans sosyal tarihine olan ilginin arttığı dönemle birlikte ulaşılmaya başlanmıştır. Öyle ki iktidarsız erillerin, siyasi anlamda imparatorluk içinde neredeyse imparator kadar iktidar ve yetki kazanmaları, sosyal anlamda belli bir statüde bulunan kişi gruplarını işaret etmeleri gibi pek çok husus, bu yüzyıl sonrasında yapılan çalışmalarla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada; erillerin iktidarsızlaştırılması meselesine tarihsel bir perspektiften bakılmış, Bizans İmparatorluğu’nda iktidarsızlaştırmanın ne zaman ve hangi yöntemler takip edilerek gerçekleştirildiğine değinilmiş, ulaşılan tasvirler üzerinden hareket edilerek hadım edilen kişilerin imparatorluğun siyasi, sosyal, dini yaşamdaki rolü ile kültür-sanat sahasındaki yeri tartışılmaya çalışılmıştır.

Abstract

The eunuchs played an active role in many civilizations, both social and political life. This third identity, which created by human in the direction of different purposes, has also existed in the Byzantine culture, which has a long history of 1100 years, in terms of structural formation, both Roman and Anatolian culture. Unfortunately, the Byzantine sources did not provide enough information about the this third identity that exists in culture. The datas, which provides some details about the eunuchs and their lives started to be reached with the increase interest in the Byzantine social history since the late 20th century. The impotent masculine almost empower in the empire, gain power and authority in the political sense as much as the emperor and pointing to groups of people with a certain social status and many issues such as this have been tried to be revealed through the studies conducted after this century. In this study; the issue of desexualization of the masculine has examined from a historical perspective, when and by which methods of desexualization of the masculine in the Byzantine Empire is addressed, based on the images has reached the role of eunuch in the political, social and religious life and the place of eunuchs in art and cultural life is discussed.