Abdurrahman El-Caberti ve Giovanni Reggio'nun Anlatı- larında "Kahire Kale Katliamı" (Mart 1811) ve Memlükle- rin Mısır'dan Tasfiyesi

"Cairo Citadel Massacre (March 1811)" in Abd al-Rahman Al- Jabarti and Giovanni Reggio's Narratives (March 1811) and the Elimination of Mamluks

Özet

Modern Mısır tarih yazıcılığında farklı kurumlar, gelenekler, süreçler yerine kurucufigürler/önderler üzerinden okumak yönünde güçlü bir gelenek vardır. Tarih yazıcılığına da egemen olan bu geleneğe göre Mehmed Ali Paşa Mısır'daki 'ecnebi' egemen, Osmanlılara karşı Mısır Arap ruhunun direnişini temsil etmiş ve Mısır kimliğini harekete geçirmişti. Ayrıca geleneksel bir cemiyete Avrupa fikir ve müesseselerini ithal etme yönünde cesaret de göstermişti. Oysa iktidar ilişkileri açısından, Mehmed Ali Paşa'nın "Aydınlıkçı" kimliğine çoğu kez politik muhaliflerini acımasızca tasfiye eden despotik bir portre eşlik etmiştir.Bu makalenin konusunu oluşturan ve Memlüklerin Mısır'daki tarihi-siyasi varlığına son veren Mart 1811 tarihli Kahire Kale Katliamı'nın planlayıcı ve icracısı da nitekim Kavalalı Mehmed Ali Paşa'dır. 1811 yılında Paşa, Hicaz'ı işgal eden Vehhabilere karşı Babıali'nin elindeki yegane silahı oluşturuyordu. Nitekim Kale Katliamı da Vehhabileri tenkil için Cidde valiliğine atanan oğlu Tosun Paşa'nın tayini şerefine 1 Mart'ta Kahire Kalesi'nde düzenlenen merasim gününde icra edilmişti. Mehmed Ali Paşa'nın bu ilk ve en büyük siyasî tasfiye operasyonu bu monografinin merkezini oluşturacaktır. Bunun için Caberti'nin bilinen Tarih'inin yanı sıra o sıralar Kahire'de bulunan ve İngiltere'nin bölgedeki ajanlarından olan Giovanni Reggio'nun mektubu ve ilgili Osmanlı ve İngiliz arşiv malzemesinden istifade edilecektir.

Abstract

There is a strong emphasize for the constituent figures/leaders instead of different institutions, traditions and processes in the modern Egypt historiography. According to this trend, dominated in the historiography, Muhammad Ali Pasha represents the spirit of Egyptian resistance against the Ottomans -'foreign' rulers and motivates the Egyptian identity. Muhammad Ali is known to have imported European ideas and institutions, challenging and reforming the traditional society. However, in terms of power relations, a despotic portrait accompanied his "enlightened" identity, because he often ruthlessly eliminated his political opponents.The subject of this article is toward the Citadel Massacre in Cairo (March 1811) planned and committed by Muhammad Ali Pasha, which brought to the end to the historical-political power of Mamluks in Egypt. In 1811, The Pasha was the only political weapon in the hands of the Sublime Porte against the Wahhabis who occupied the Hijaz. In fact, the Castle Massacre was made in the celebration day in honor of his son, Tosun Pasha, who had been appointed governor of Jeddah. Muhammad Ali Pasha's the first and largest political eliminationis formed in the center of this research. In this study it is used also the Al-Jabarti's famous historian work, 'Aca'ibü'l-Âsâr fi'l-Tarâcim ve'l-Ahbâr (History of Egypt), the letters of Giovanni Reggio, a British agent in Cairo and archival materials from the Ottoman and British archives related to the subject.