İstanbul Modernizmleri: LeonardWoolf, Virginia Woolf ve Halide Edib

Özet

Bu makale Halide Edib, Virginia Woolf ve Leonard Woolf’un İstanbul’un tarihi ve kültürel değerlerini yazınlarında nasıl tasvir ettiklerini karşılaştırmakta ve bu tasvirlerin milliyetten çok cinsiyet ve mesleki kimlikleriyle ilintili olduğunu göstermektedir. Makale Leonard Woolf’un siyasi risalesi İstanbul’un Geleceği’ni (1917) Virginia Woolf’un romanlarının yanında 1906 senesini anlattığı Tutkulu Çırak adlı hatıratıyla ve Halide Edib’in Türk’ün Ateşle İmtihanı’nda (1928) işgale karşı aldığı tavır ile karşılaştırır. Modernist yazarlar olarak Halide Edib ve Virginia Woolf özellikle İstanbul’u tasvir ederken eserlerinde empresyonizm yöntemini kullanmışlardır. Bu yöntem su ve ışık oyunlarına ve çok sesliliği merkeze alıpmetne aktarmaya çalışan bir yöntemdir. Virginia Woolf’un hatıratındaki İstanbul sayfalarına bakıldığında, daha ‘çırak’ken geldiği İstanbul’da şehrin ışıklarına ve seslerine dikkat etmeyi öğrendiğini görürüz. Edebi empresyonizm gözleriyle baktığı İstanbul’da tespit ettiği özellikler bu makalede Halide Edib’in İstanbul hakkında söyledikleri ve metne aktardıklarıyla karşılaştırılıp doğrulanır. Üç yazarın metinleri incelendiğinde, yerel bir yazar olarak Halide Edib’in modernist yazının bakış yöntemleriyle siyasi derinliği en iyi şekilde birleştirebildiği ortaya çıkar.

Abstract

This paper aims to compare Halide Edib, Virginia Woolf and Leonard Woolf’s responseto the historical and cultural heritage of Istanbul and show how this response varies accordingto gender and discipline rather than nationality. It compares Leonard Woolf’s political tract TheFuture of Constantinople (1917), against representations of Istanbul in Virginia Woolf’s novelsand her 1906 memoir The Passionate Apprentice, and Halide Edib’s response to the BritishOccupation in The Turkish Ordeal(1928). It identifies common literary impressionist andmodernist techniques of using the play of light and water, and polyphony, in determining theatmosphere of the city being described. Drawing from her journal entries the article argues thatsince Virginia Woolf visited Istanbul in her formative years, her method of approaching themodern city in her oevre has been influenced by Istanbul. The elements that awakened VirginiaWoolf to literary impressionism are then compared with and verified by the local author, HalideEdib, who manages to combine her literary and political modernism in narrating a new Turkishsubjectivity.